Onderwijs moet aansluiten bij de leerlingen

Het wordt vaak gezegd: het onderwijs moet aansluiten bij de leefwereld van de leerlingen. Een leuke gedachte die de meeste mensen wel onderschrijven, maar hoe geef je daar nu vorm aan? Betekent het dat je de leerlingen elke dag achter de computer moet zetten? Moeten ze hun eigen leervragen formuleren? Er is veel over geschreven en een aantal grote didactici hebben er hun visie op gegeven. Desondanks wil ik hier variatie op de aanpak van anderen beschrijven, vanuit mijn ervaring om leerlingen zelf te betrekken bij het onderwijs.

Ik denk namelijk dat het voor mij als volwassene onmogelijk is om een goed beeld te hebben van de leefwereld van onze leerlingen. Er is, denk ik, niet zoiets als één leefwereld: die varieert per regio, per school, per klas, per leerling. Bovendien is die niet statisch maar voortdurend aan verandering onderhevig. Ik denk dat het een onbegonnen zaak is om die leefwereld zelf in beeld te krijgen: daar hebben we de hulp van de leerlingen zelf bij nodig.

Om een idee te krijgen van wat leerlingen bezig houdt zou ik ze graag aan het begin van het jaar willen vragen wat ze doen in hun vrije tijd, welke baantjes ze hebben of ambiëren, wat hun drijfveren zijn, en wat ze denken dat ze over een jaar of 3 of 5 bezig houdt. De mentor van de klas krijgt die informatie in handen en zorgt ervoor dat op basis van die informatie voor elke leerling ten minste één les of lessenserie wordt samengesteld. Natuurlijk gebeurt dat in overleg tussen de docent en de leerling. De leerling licht zijn dossier toe en de docent geeft aan hoe zijn vak de leerling kan helpen om zijn doel te bereiken. Dat laatste is heel belangrijk: de les moet de leerling iets leren waarmee hij verder kan met zijn ambities en niet een het overdragen van kennis die de docent belangrijk vindt maar de leerling niet.

Is je hobby paardrijden dan kan de docent wiskunde bijvoorbeeld een les samenstellen over allerlei wiskundige figuren die bij de dressuurproeven gereden moeten worden. Staat surfen bij een leerling hoog op de lijst? Dan ligt een natuurkundeles voor de hand waarbij in kaart wordt gebracht welke krachten op de surfplank worden uitgeoefend bij het surfen en hoe je de plank dus beter kunt beheersen. Ben je meer het type dat ervan houdt om te reizen? Dan wordt er een les gemaakt over hoe je je kunt redden in de outback van Australië. Enzovoort: bij elke hobby of ambitie valt wel een les te bedenken.

Op deze manier wordt een beroep gedaan op de kennis van de docent: hij moet er immers voor zorgen dat de verplichte lesstof in een jaar afgehandeld wordt. Het vraagt behoorlijk wat creativiteit om bij de vragen van de leerlingen zo te benaderen dat ze passen in het curriculum. En voor die lessen is natuurlijk geen kant-en-klaar materiaal: dat moet ontwikkeld worden.

Een tweede voordeel van deze aanpak lijkt mij dat het kansen biedt aan leraar en leerling om samen te werken en van elkaars expertise te leren. Daarnaast kan het een goede manier zijn voor leerlingen om elkaar te leren kennen: wat zijn nu eigenlijk de drijfveren van die leerling die meestal stil in een hoekje zit, waar gaat de leerling voor die direct na de lessen op zijn fiets naar huis gaat en wat is het toekomstbeeld van de studiebol in de klas? Die interesse kan overigens natuurlijk alleen maar bloeien als er een veilige sfeer is in de klas, dus daarin is voor het docententeam een belangrijke taak weggelegd.

Deze aanpak vraagt een behoorlijke investering van het onderwijs: leerlingen moeten gestimuleerd worden om te vertellen over hun drijfveren, de dossiers die het oplevert moeten verdeeld worden over het docententeam, er moet overlegd worden met leerlingen en lessen moeten ontwikkeld worden. Geen geringe klus in het toch al behoorlijk volle takenpakket van de meeste scholen en docenten. Maar als het nu eens inspirerender werk oplevert voor docenten en meer motiverende lessen voor de leerlingen, zou het dan niet de inspanning waard zijn?

Computer of buiten zitten

Door: Martijn van den Berg

Het is weer zomer. Afgezien van een paar kleine uitzonderingetjes is het weer zomer zelfs voor het weer. Het duurde even, maar de regen mindert nu en de zon verslaat de wolken. Ik ben altijd wel blij met de zomer, en heb meteen mijn winterkleren in de kast gegooid en een zomercoupe genomen. Ik ben er helemaal klaar voor. Enige probleem is: hoe kan je games combineren met buiten zitten, want je kan moeilijk je hele spelcomputer buiten zetten met bedrading en al, en het licht van de zon verduistert menig scherm. Dan zit er niets anders op dan te stoppen met gamen voor de zomer. Of toch niet?

Gamen en de zon zijn aartsvijanden van elkaar. Beide zijn een bekend vermaak en het ene kan niet samen gaan met het ander met de huidige technologie. De zon schijnt op je scherm, de bedrading krijg je niet buiten en er bestaat niet zo iets als portable stroom. Bedrijven ontwikkelen schermen voor de computers zodat men nog wel normaal kan werken, want het werk gaat gewoon door, en dus ook het huiswerk. Ook op de computer.

Zoals misschien sommigen onder ons wel weten is net GTA IV uitgekomen. Ik ben er zelf niet zo'n fan van, het is niet mijn type game, maar ik heb mensen horen zeggen dat ze als GTA uit zou komen, drie dagen niets anders zouden doen, en zo zijn er wel meer games die in de zomer uitkomen. En toch, het zou toch wel de ultieme combinatie zijn om te kunnen genieten van de zon terwijl je jezelf vermaakt met een leuk spel. Genieten van twee werelden tegelijk als het ware.

Het blijft moeilijk kiezen. Lekker weer en games gaan niet samen, en zullen waarschijnlijk ook nooit samen gaan, want voor games heb je toch een scherm nodig om iets om dingen op te projecteren, en de zon zal dit altijd in de weg zitten. De voorlopige oplossing: het uithouden met kopen van nieuwe games tot het wat minder weer is. Maar die periode is gelukkig nog heel erg ver weg op dit moment.

Junior Food Detectives

Het - Engelstalige - spel Junior Food Detectives gaat, zoals de titel al doet vermoeden, over eten. Het spel heeft als doelstelling kinderen aan te zetten tot gezonder eten, meer bewegen en minder tijd door te brengen achter de televisie en de computer.

In het spel Junior Food Detective wordt de speler gevraagd om 'the Amazing Food Detective' te helpen een achttal cases op te lossen.

• Cole, die teveel junkfood eet,
• Catherine, die niet zo heel veel weerstand heeft
• Michael, die te weinig aan lichaamsbeweging doet,
• Antonia, die meer zou moeten spelen,
• Emily, die teveel eet,
• Enrique, die slechte tanden heeft en zwakke botten
• Matthew, die altijd moe is
• Althea, die het ontbijt overslaat.

Bij elke case krijgt de speler een opdracht, bijv. om calcium- of eiwitrijke voedingsmiddelen aan te klikken, de hoeveelheid eten te verminderen, de juiste activiteiten te selecteren. Na afloop van een case kan de speler een pdf'je uitprinten waarop opdrachten staan die zonder de computer uitgevoerd moeten worden, bijv. het klaarmaken van een gezond gerecht, een schema waarin bijgehouden kan worden welke 'gezonde doelen' je hebt behaald in een maand, of een zoekplaatje waarin een bepaalde soort gerechten gezocht moet worden. Ook zijn er bij elke case minigames: heel eenvoudige spellen, meestal variaties op bestaande minigames, die te maken hebben met de case. Bijv. het maken van doelpunten, snacks met een knuppel weg slaan, een fitness quiz enz.

Door op deze manier intensief bezig te zijn met wat goed voedsel is en wat niet zullen kinderen vermoedelijk meer bewust worden van wat ze eten.

Bijzonder van het spel vind ik dat het de daad bij het woord voegt: na 20 minuten spelen sluit het spel uit zichzelf af en krijgt de speler de hint om actief te worden: 100 push-ups doen! Op de p.c. waarop je het spel speelde kun je pas na een uur weer het opstarten. Een prima manier om kinderen bewust te maken dat ze tijdens het spelen vaak de tijd vliegt!

Scratch in het Nederlands

De afgelopen weken heb ik heerlijk rustig aan gedaan: eindelijk eens tijd om al die tijdschriften, papieren en linkjes door te nemen! Natuurlijk heb ik van alles 'ontdekt', dus de komende periode zal ik daarvan verslag uitbrengen.

Zo kwam ik erachter dat het programma Scratch tegenwoordig een Nederlandse vertaling heeft. Als je de nieuwste versie van het programma downloadt (gratis) en installeert kun je in het programma kiezen voor Nederlands. Ik heb geen idee hoe lang het er al is: misschien loop ik hopeloos achter. Maar voor degenen die net als ik niet altijd alle ontwikkelingen bij kunnen houden is het misschien interessant nieuws.

Scratch is een programma waarmee kinderen zelf een animatie of een spel kunnen maken. Volgens de site is het programma geschikt voor kinderen vanaf een jaar of 8. Maar volgens mij praat je dan wel over de slimmerikjes: ik denk dat de meeste leerlingen er pas vanaf een jaar of 10 aan toe zijn. Maar het programma is niet moeilijk onder de knie te krijgen. Het doet mij denken aan de programmeertaal Logo die in de jaren '80/'90 wel werd aangeboden in het (basis)onderwijs. Je hebt een aantal commando's ('zet .. stappen', 'draai .. graden om je as', 'speel .. seconden op de drum', enz.) die je aan elkaar kunt koppelen. Je kunt de commando's laten herhalen en er condities aan hangen (als... dan ....). Het is allemaal heel visueel gemaakt door de commando's als bouwsteentjes te presenteren die je aan elkaar kunt klikken.

Ik kwam er per toeval achter omdat ik een handleiding voor het programma bekeek die gemaakt is door de TU-Delft. Bij de TU doen ze leuke dingen voor kinderen van basisscholen die een hoge CITO-score hebben: die gaan op de TU met een aantal studenten aan de slag met Scratch. De resultaten zijn wisselend: soms zijn het variaties op bestaande dingen maar andere leerlingen zijn erg creatief. Leuk om te zien! Op de site van het project vind je niet alleen de resultaten van de leerlingen maar ook een Nederlandstalige hands-on handleiding voor leerlingen met daarin een aantal opdrachten.

Toen ik de site van Scratch verder bekeek, ontdekte ik daar ook dat er een speciale groep bestaat voor spellen voor het vak wiskunde en voor science. In die spellen worden allerlei begrippen uit die vakken uitgelegd: kansverdeling, zwaartekracht enz. Erg de moeite waard om eens te bekijken en om leerlingen uit te dagen zelf een begrip uit te leggen met Scratch!

Kunstboek of boekkunst

Via het weblog van Mees! (een van de voorlopers op onderwijsblog- en podcastgebied) kwam ik terecht op deze site waar (vind ik) prachtige kunstwerken zijn gemaakt met boeken.

Ik bedacht dat ik wel vaker (kunst-)objecten had gezien die gemaakt waren van boeken. Waarom boeken blijkbaar de geesten van beeldend kunstenaars prikkelen weet ik niet, maar het leek me wel leuk om de laatste dag voor de vakantie eens een paar van dit soort objecten naast elkaar te zetten. Niet nuttig misschien, maar wel leuk en een stimulans om de komende vakantie het boek eens met andere ogen te bekijken.

Klik maar eens hier of hier, hier of hier of op deze site waar je een heleboel boekkunstwerken bij elkaar vindt. Er is ook meubilair gemaakt met boeken: een boekenkast, nog een boekenkast en nog een boekenkast, zelf-maak tafelpoten, een console en hier een tentoonstelling van boekmeubilair.

En ik ben natuurlijk heel benieuwd hoe de beeldende kunst straks omgaat met de nieuwe media ;-)

p.s. De komende weken nemen Martijn en ik vakantie van dit weblog; het volgende blogje is te lezen op 13 mei!