Stappenplan 'Dingen om te Doen'

Vorige week heb ik uitgelegd hoe je een blog kunt opzetten voor het project 'Dingen om te doen voor je 13 wordt', waarin leerlingen kunnen vertellen wat ze hebben gedaan en welke resultaten ze hebben geboekt. Maar dat is niet de eerste, noch de enige stap die je moet zetten als je de leefwereld en de leerwereld van kinderen bij elkaar wilt laten aansluiten d.m.v. Dingen om te Doen. Daarvoor zijn meer stappen nodig. Hieronder een overzicht.

1. Formeer een projectgroep die Dingen om te Doen gaat implementeren in het onderwijs. In deze projectgroep hebben zowel ouders als leerkrachten zitting. Ouders om het project buiten de school te ondersteunen bij het uitvoeren van de activiteiten en het schrijven daarover; leerkrachten om het onderwijs aan te laten sluiten bij de door de leerlingen ondernomen activiteiten.
2. Bepaal in welke groep(en) of bouw(en) je het project Dingen om te Doen gaat aanbieden:
• één of enkele groepen of bouwen,
• de hele school.
3. Bepaal wie wat gaat doen in het project:
• communicatie over het project met het schoolteam, de ouders en de leerlingen,
• samenstellen van een aan de wensen en mogelijkheden van de school aangepaste lijst van activiteiten,
• voor zover niet aanwezig: zoeken naar aansluitend lesmateriaal (hiervoor mag altijd een beroep op mij gedaan worden),
• keuze en bouw van een platform waar het project op wordt aangeboden en waarop de leerlingen kunnen vertellen over hun ervaringen,
• ondersteunen van de leerlingen bij het doen van de activiteiten,
• ondersteunen van de leerlingen bij het vertellen over hun ervaringen,
• onderhouden van het platform dat ingezet wordt voor 'Dingen om te Doen'.
4. Bekijk het overzicht van activiteiten op de homepage van 'Dingen om te doen voor je 13 wordt' en bepaal welke activiteiten je wilt ondersteunen voor welke groep(en) of bouw(en). Let hierbij op:
• het lesplan en de methode van de groep(en) of de bouw(en) waar het project wordt aangeboden, 
• een logische opbouw van de activiteiten door de jaren heen, 
• de omgeving van de school (in Drenthe is het lastig om strandactiviteiten uit te voeren en voor leerlingen die aan de kust wonen zal voor het doen van activiteiten die uitgevoerd worden in een bos, mogelijk transport geregeld moeten worden).
5. Bepaal welke ondersteuning de leerlingen nodig hebben bij het uitvoeren van de geselecteerde activiteiten en hoe die gegeven kan worden (kunnen leerlingen zelf iemand benaderen om hulp, is er een uitleenmogelijkheid voor materialen, zijn er vrijwilligers die voor transport kunnen zorgen, een oogje in het zeil kunnen houden, helpen bij het gebruik van materialen, software enz.),
6. Bepaal welk(e) platform(s) (schoolwebsite, wiki, weblog) gebruikt gaat/gaan worden om het project aan te bieden en om leerlingen over hun ervaringen te laten vertellen.Voor het maken van deze keuze, kan gebruik gemaakt worden van de blogpost van vorige week: Een blog opzetten voor 'Dingen om te doen'.
7. Maak afspraken over hoe de leerlingen vertellen over hun activiteiten:
• doen ze dat thuis of krijgen ze daarvoor gelegenheid in de les (bijv. bij de taallessen),
• doen ze dat in woorden of (ook) d.m.v. foto's of video,
• hoe de leerlingen op elkaars verslagen mogen reageren,
• wat er wordt gedaan als leerlingen (per ongeluk) ongewenste zaken online zetten.
8. Bouw het platform. 
9. Geef bekendheid aan het platform (denk ook aan een artikel in de plaatselijke media) en stimuleer het uitvoeren van de activiteiten bij de leerlingen: rechtstreeks en via de ouders.
10. Monitor de verslagen op het platform en zorg ervoor dat daarop gereageerd wordt:
• door middel van lessen die aansluiten op de verhalen van de leerlingen,
• door middel van reacties van leerlingen, ouders of leerkrachten.

Volgende week zal ik in dit blog toelichting geven op wat lesmaterialen bij Dingen om te Doen.

Gameskool en GamesCool

Met ingang van volgend schooljaar zullen alle basisschoolleerlingen in Estland les krijgen in programmeren. Dat lijkt misschien vreemd. Programmeren kan je toch niet op één lijn stellen met vakken als rekenen en taal, die de basis zijn voor allerlei andere vakken èn voor het dagelijkse leven. Maar ik denk dat het maken van programma's meer is dan het leren van een programmeertaal: door een programma te maken leren kinderen o.a. logisch en kritisch denken, het doet een beroep op hun creatieve vaardigheden en op hun reflectievermogen. Daarnaast verkennen ze de mogelijkheden en de onmogelijkheden van de computer en internet en hoe ze daar het beste uit kunnen halen. En dat zijn allemaal competenties die zowel nuttig zijn voor het leren op school als voor het gewone dagelijkse leven.

Ik ben er daarom grote voorstander van dat leerlingen ergens in hun schoolloopbaan, in het basis- of in het voortgezet onderwijs, kennis maken met het vak programmeren en zelf een programma schrijven. Maar niet alleen voor leerlingen: ook voor leraren en directies van scholen is het handig als ze iets weten van programmeren. Omdat je met die kennis meer inzicht krijgt in de mogelijkheden en onmogelijkheden van de computer en internet in het onderwijs en omdat het je een basis geeft om met programmeurs en systeembeheer te overleggen als je ict-zaken wilt regelen.

Vandaar dat ik graag de cursussen Gameskool en Gamescool wil aanbevelen.  In de online cursus Gameskool, gegeven door freelance gamedesigner Wouter Baars en een aantal jonge gamedesigners, leren jongeren hoe ze games kunnen maken. Na afloop van deze cursus kunnen ze hun eigen webgame- of iPad-game maken.

Ben je leraar en wil je in jouw lessen leerlingen games laten maken? Schrijf je dan in voor de cursus GamesCool (met een C). In deze cursus ligt de nadruk legt op het zelf maken van games met jongeren, bijvoorbeeld in de klas. Daarnaast is er ook aandacht voor het gebruik van zogenaamde 'serious games' als lesmateriaal. Deze cursus bestaat uit 15 online lessen en 2 bijeenkomsten en wordt gegeven door Wouter Baars en Pauline Maas.

Wil je alvast een indruk krijgen wat games bouwen inhoudt en hoe je een leuk en interessant spel maakt? Lees dan het gratis e-book 'Start Here', geschreven door o.a. Wouter Baars. Of bekijk onderstaande animatie, waar een aantal belangrijke voorwaarden voor goede games worden uitgelegd.

N.B. Degene die reclame maakt voor Gameskool, krijgt 15% korting. Voor mij niet relevant omdat ik de cursus niet ga volgen (ik heb al een basisopleiding programmeren gedaan en ben iets ouder dan de doelgroep van deze cursus), maar ik geef de korting graag weg aan de eerste die zich als cursist aanmeldt bij Gameskool via dit weblog.

Lestip woordenwolk

Heb je al eens de troonrede in een woordenwolk gezet? Ik wel. Hieronder het resultaat, gemaakt met Wordle. Opvallend vind ik het dat in de verslaggeving in de kranten die ik las, vooral het accent werd gelegd op de offers die Nederland moet brengen en de veerkracht die daarvoor nodig is. Uit de woordenwolk komt een ander beeld naar voren, vind ik. Lijkt me een leuke vraag om aan leerlingen voor te leggen: wat vinden zij de beste 'samenvatting' van de troonrede en hoe komt het dat het beeld dat naar voren komt in de pers afwijkt van het beeld dat de woordenwolk geeft?

Deze manier van gebruik van woordenwolken is natuurlijk te gebruiken bij elke speech waarover in de pers wordt geschreven. Je kan ook woordenwolken gebruiken om samenvattingen die door leerlingen gemaakt zijn met elkaar en met de originele tekst te vergelijken. Dat kan leerlingen op weg helpen om de essentie van een tekst te bepalen.

Een blog opzetten voor 'Dingen om te doen'

voorbeeldblog 'Dingen om te doen'

In het project Dingen om te doen voor je 13 wordt, worden (basisschool)leerlingen gestimuleerd om allerlei activiteiten te ondernemen en daarover te vertellen en te schrijven. Die verhalen kunnen dan door de leerkracht gebruikt worden als introductie voor hun lessen. Als een leerling bijvoorbeeld vertelt hoeveel kilometer hij heeft geschaatst, kan de les daarna gaan over hoeveel centimeters er in een meter gaan en hoeveel meters in een kilometer. Vertelt een leerling dat hij met een clubje een eigen geheimtaal heeft ontwikkeld, dan kan de leerkracht in de les daarna ingaan op wat werkwoorden zijn en hoe je die kan herkennen in een zin, enz.

Om het vertellen van die verhalen mogelijk te maken, moet natuurlijk een platform gekozen en ingericht worden. Ikzelf zou daarvoor de voorkeur geven aan een blog omdat je daarin altijd direct kan zien welke verslagen het meest recent gepost zijn. Aanvullend daarop biedt de meeste blogsoftware de mogelijkheid om ook andere selecties te maken, bijv. op onderwerp (activiteit) of op schrijver (leerling). Omdat ik me kan voorstellen dat het opzetten van zo'n blog niet voor iedereen gesneden kost, is, heb ik een voorbeeldblog opgezet.

Keuze blogsoftware
Als blogplatform heb ik in dit geval gekozen voor Wordpress. Bij Wordpress kan je gratis blogs aanmaken. De mogelijkheden om de vormgeving van je (gratis) blog helemaal naar je eigen hand te zetten zijn daar wel beperkter dan bij Blogger (van Google), maar ruimschoots voldoende om mee uit de voeten te kunnen. De reden waarom ik voor Wordpress heb gekozen is dat er daar geen minimumleeftijd is voor het aanmaken van een account. Bij Google/Blogger is dat 16 jaar, dus daarmee is dat platform voor gebruik door leerlingen op de basisschool niet geschikt.

Indeling blog: pagina's en berichten
De belangrijkste inhoud van een blog zijn natuurlijk de blogposts: de berichten die door de schrijver van een blog worden geschreven. Maar soms is het handig om daarnaast nog extra informatie aan te bieden. Bij een blog voor 'Dingen om te doen voor je 13 wordt' is het natuurlijk handig om ergens het overzicht aan te bieden van de activiteiten die de kinderen kunnen ondernemen. Daarvoor kan je een statische pagina aanmaken, met daarin de tabel zoals die ook gepubliceerd is in de wiki van het project.

In het voorbeeldblog staan alle activiteiten genoemd,maar scholen kunnen er natuurlijk voor kiezen om een selectie te maken uit alle activiteiten, bijv. per bouw of per seizoen, of aangepast aan de omgeving van de school (bijv. een school in Katwijk neemt wel activiteiten op die uitgevoerd worden op het strand, en een school in Arnhem neemt die activiteiten niet op, maar wel de activiteiten die gedaan worden in een bos).

Rollen
Als je een blog hebt aangemaakt bij Wordpress, ben je zelf administrator. Wil je dat de leerlingen zelf posts kunnen schrijven voor het blog, dan moeten ze een eigen (gratis) account aanmaken bij Wordpress. Daarna kan je de leerlingen uitnodigen voor het blog. Daarbij geef je aan welke rol ze krijgen. Ik heb ervoor gekozen om de (fictieve) leerlingen in het blog de rol van 'schrijver' te geven. Daarmee kunnen ze zelf hun eigen blogposts schrijven en publiceren, maar kunnen ze niet per ongeluk de posts van hun medeleerlingen verwijderen.

Toegankelijkheid
Door leerlingen een eigen account aan te laten maken en ze als schrijver toe te voegen aan een wordpress-blog, is het mogelijk om per leerling een overzicht te creëren van de door hem geschreven posts. Zo kan je per leerling bijhouden wat hij heeft gedaan en wat hij daarover heeft geschreven.

Door het gebruik van tags, kan je ook een overzicht creëren per activiteit. Dat is handig wanneer leerlingen willen zien of er al eens eerder iemand een bepaalde activiteit heeft uitgevoerd, en zo ja: hoe dat gedaan is.

Leeractiviteiten
Voordat de leerlingen kunnen gaan bloggen, moet er natuurlijk eerst besproken worden wat je wel en wat je niet op een blog publiceert. Noem je je voor- èn je achternaam in je blogpost, of is dat niet zo handig als ook de naam van de school in de blog genoemd wordt? Welke foto’s zet je online: alleen foto’s van jezelf of ook van anderen? Of moet je dan eerst toestemming vragen aan die anderen? Hoe zouden de leerlingen het vinden als hun foto’s overgenomen worden door anderen? Mag je zomaar foto’s die anderen op het web hebben gezet in jouw blogpost zetten? Stel met de kinderen een lijst op van afspraken over wat ze wel en niet in de blog zetten en hoe dat gedaan wordt.

Daarnaast is het goed om met de kinderen te bespreken hoe een blogpost wordt opgebouwd (bijv. introductie: wat wil ik doen, verhaal: wat heb ik gedaan, conclusie: wat vond ik ervan), wat de functie is van de titel van een blogpost en of er al dan niet beeldmateriaal bij de blogpost moet worden geplaatst.

Uiteraard moet e.e.a. afgestemd worden op het niveau van de leerlingen en op het type informatie dat kinderen in de blogpost zetten. Met kinderen van de bovenbouw kan besproken worden wat auteursrecht is; voor kinderen van de onderbouw is dat nog erg ingewikkeld. Leerlingen uit de onderbouw kunnen wellicht (met hulp) alleen foto’s of een filmpje plaatsen van wat ze hebben gedaan; van kinderen uit de midden- en bovenbouw kan (ook) een korte tekst gevraagd worden.

Natuurlijk is het ook slim om de kinderen tevoren even te laten oefenen met het schrijven van een post. Handig is het om de kinderen elkaar daarbij te laten helpen. Je kan groepjes van leerlingen speciale hulptaken geven: een groepje helpt bij het gebruik van de tekstverwerker, een andere groep helpt als er vragen zijn over spelling, grammatica e.d., en weer een ander groepje helpt bij het zoeken van plaatjes of let op of wat online wordt gezet in overeenstemming is met de privacy-afspraken die gemaakt zijn.

Volgende week zal ik een stappenplan opstellen voor scholen die met 'Dingen om te doen voor je 13 wordt' willen gaan werken. Wat moet je - naast het opzetten van een blogplatform - nog meer doen om met dit project aan de slag te gaan?

Swinx-ervaringen

Zoals sommigen wel weten, leen ik materialen die ik persoonlijk heb aangeschaft om te testen, na de test uit aan scholen. Voorwaarde om materialen in bruikleen te krijgen, is dat de lener een blogpost schrijft over zijn ervaringen: positief of negatief. Hieronder de ervaringen met de Swinxs van Rick Roelofs, leerkracht van groep 8 op basisschool Tangram, in Eijsden.

---

SWINX in groep 8 - basisschool Tangram

Op een middag stond er een doos in de klas met daarin een 'verrassing'. Wat leuk dat wij uitverkoren waren om met de SWINX te gaan spelen. Spannend, want niemand had ooit zo'n ding in handen gehad en we waren heel benieuwd wat we er allemaal mee konden. De eindcito moest gaan beginnen en de SWINXS bood een welkome afleiding in de middag.

Maar hoe aan de slag? Een van de eerste dingen die mij opviel was dat ik me zo min mogelijk mocht bemoeien met het gebruik van de SWINXS. Een onmogelijke opdracht, maar heel leerzaam. Het is inderdaad zo dat kinderen heel goed leerden ontdekken hoe het apparaat werkte. Zonder handleiding hebben ze het aan de praat gekregen en ontdekt hoe de knoppen, de bandjes en de spellen werkten.
De kinderen zijn heel enthousiast met de spellen, die op de SWINXS stonden, aan de slag gegaan. Zowel buiten als binnen werd hij veel gebruikt. Zeker de renspelletjes werden buiten veel gebruikt, maar ook de quiz. Na verloop van tijd hadden de kinderen behoefte aan nieuwe spellen en zijn we via de site nieuwe spellen erop gaan zetten. Dit werkte prima. Je hoeft geen whizzkid te zijn en je hebt zo nieuwe spellen geplaatst.
Toch kwam er een periode waarin de SWINXS niet meer gebruikt werd. Het nieuwe was eraf en voor buitenspel hadden de kinderen andere alternatieven als voetballen en gewoon een beetje 'rondhangen'. Net toen ik dacht: "We gaan hem maar eens terugsturen." Werd hij weer vrolijk gebruikt.
Ik heb andere groepen op de hoogte gesteld van de SWINXS, maar één groep heeft hem gebruikt naast mijn groep 8. Het werkt toch beter als je zo'n apparaat voor het grijpen in je klas hebt staan. Dat stimuleert zeker.
De kinderen en ik zijn heel tevreden over het apparaat. Het is een leuke aanvulling van spel. Juist ook voor oudere kinderen.
Waar we minder tevreden over waren was het volume voor buiten. Dat is echt te zacht. Daar zou wat aan gedaan moeten worden in nieuwere versies. Verder zijn de bandjes erg snel stuk bij het gewoon omdoen. Ik heb nieuwe bandjes besteld om in de doos te doen en dat zijn erg prijzige dingen als je het vergelijkt met de aanschafprijs van de SWINXS. Toch overweeg ik het apparaat voor school aan te schaffen.
Bedankt dat we hem zo'n lange periode hebben mogen testen.

Rick Roelofs
Leerkracht groep 8, basisschool tangram, Eijsden

Blogminderen

Door: Martijn van den Berg

Het is alweer een tijdje geleden sinds mijn laatste blogje. Ik heb inmiddels een geweldige (en leerzame) periode in Zuid Afrika achter de rug. Eenmaal terug kon ik meteen de zomervakantie inluiden. Ik heb besloten na een half jaar uit het bloggen te zijn, voorlopig te stoppen met iedere week een blogje te schrijven.

De reden hiervoor is dat ik voor het laatste jaar van mijn opleiding een jaar fulltime stage loop bij Bilderberg Oosterbeek, waar ik me volledig op wil gaan storten. Aangezien dit toch een stuk meer uren kost dan ik destijds in Leeuwarden aan mijn studie kwijt was, heb ik besloten niet meer iedere donderdag te gaan bloggen.

Ik ben iets meer dan 7 jaar geleden begonnen met het reviewen van games, en ben geleidelijk aan steeds meer gaan schrijven over onderwijs. Dankzij het bloggen heb ik mee mogen helpen aan supergave projecten als de creative game challenge, 21 Learners,en nog veel meer.

Dankzij het bloggen ben ik heel anders gaan kijken naar onderwijs, iets waar ik voorlopig mee bezig zou blijven. Ik blijf naast het blog bezig met 4T2, nog wat lokale opdrachten, en voor de rest wat er op mijn pad komt. Ik blijf af en toe misschien nog een blogje schrijven, maar komend jaar gaat onderwijs toch echt voor schrijven over onderwijs.

Ik ben er weer: met een cadeautje voor het onderwijs!

Een weekje later dan ik had gehoopt en dan jullie misschien hadden verwacht, mijn eerste blogpost van het schooljaar 2012-2013. Iets later omdat ik mijn eerste post dit jaar wilde besteden aan mijn nieuwe project: 'Dingen om te doen voordat je 13 wordt'. In dit schooljaar zullen jullie daar nog veel meer over horen, dus het leek me goed om het project bij de ingang van dit nieuwe schooljaar hier te introduceren.

Wat is 'Dingen om te doen voordat je 13 wordt'?

Misschien heb je al gelezen over het Engelse initiatief waarop mijn project is gebaseerd: '50 Things 50 things to do before you're 11¾'. Dit initiatief is ontwikkeld door de Engelse organisatie National Trust en heeft tot doel om kinderen meer buiten te laten spelen en dan met name activiteiten te ontwikkelen die te maken hebben met de beleving van de natuur om hen heen. Mijn project beperkt zich niet tot buiten spelen: ik wil kinderen graag stimuleren om de wereld om hen heen te verkennen, binnen en buiten, en daarbij net een stapje verder te gaan dan wat ze al eerder hebben gedaan. Ik wil ze graag hun eigen grenzen laten verleggen: ze dingen laten doen die net iets moeilijker of anders zijn dan wat ze uit zichzelf gedaan zouden hebben. Meer informatie over de achtergrond van 'Dingen om te doen voordat je 13 wordt', vind je hier.

Ik bied kinderen daarom een wiki met 52 dingen die ze kunnen doen, met bij elke activiteit een heel korte uitleg wat dat inhoudt. Omdat ik denk dat wie zijn grenzen verlegt, daarop trots mag zijn, stimuleer ik ze ook om, in een gesprek of online, te vertellen over wat ze hebben gedaan.

Ik hoop dat leerkrachten die ervaringen en verhalen gaan gebruiken in hun onderwijs aan de kinderen. Als een kind vertelt dat hij een geheime club heeft opgericht, kan je als leerkracht vragen hoe in die club besluiten genomen worden. Je kan dan een les besteden aan verschillende regeringsvormen: wat is een dictatuur en wat een democratie en hoe zou het zijn om in een dictatoriaal land te wonen? Of je kan met ze bespreken voor welk goed doel ze een geheime club zouden willen oprichten. Maar je kan ook de kinderen aan de slag zetten en ze een logo laten ontwerpen voor een geheime club die ze zelf zouden willen oprichten.

Alhoewel de activiteiten (grotendeels) door de leerlingen zelfstandig uitgevoerd kunnen worden, wil dat niet zeggen dat hulp niet welkom is. Als een leerling bijvoorbeeld een schaatstocht wil maken, dan heeft hij wel schaatsen nodig, en wil een leerling zelf een filmpje maken dan kan hij vast wel wat hulp gebruiken bij het bewerken van dat filmpje. De ouderraad van een school kan hierbij wellicht goede diensten verrichten. Door de technische/materiële faciliteiten te bieden of door kinderen die daar behoefte aan hebben een handje te helpen. De ouderraad kan ook de leerkracht terzijde staan door nieuwe activiteiten te bedenken die aansluiten bij de leerstof, door kinderen te helpen om hun ervaringen te verwoorden of te publiceren op internet. Meer informatie over hoe scholen 'Dingen om te doen voordat je 13 wordt' kan inzetten, vind je hier.

In de loop van dit schooljaar zal ik bij elke activiteit een aantal ideeën bieden, met - waar mogelijk - links naar lesmaterialen. Zoals je kan zien in de wiki heb ik nu al een aantal activiteiten voorzien van ideeën. Dat is allemaal nog in bewerking: per week zal ik ten minste één activiteit uitwerken en daarover een blog posten. Er zijn 52 activiteiten, dus ik verwacht dat het zeker een jaar zal duren voordat de wiki helemaal compleet is. Maar ik ga natuurlijk proberen om dat iets sneller te doen ;-)

Daarnaast zal ik tips geven hoe het project mediawijs vorm gegeven kan worden. Door kinderen te stimuleren online hun verhalen te vertellen, creëer je de mogelijkheid om met kinderen het gesprek aan te gaan over het gebruik van (mobiel) internet en ze tips te geven hoe ze internet kunnen gebruiken om hun doelen te bereiken. Hoe kunnen kinderen het best online hun verhalen vertellen, hoe kunnen ze zoeken op internet, hoe moeten ze gevonden informatie interpreteren en beoordelen? En hoe kan je veilig surfen?

Dat ik het project heb gegoten in de vorm van een wiki, is omdat ik hoop dat leerkrachten dit initiatief oppakken en er hun eigen ideeën en ervaringen aan toevoegen. Ik zou het verschrikkelijk leuk vinden als ze zelf activiteiten toevoegen aan de wiki en ideeën voor lessen die daarbij aansluiten.

Ook kinderen nodig ik uit te reageren. Zij mogen ideeën insturen voor de wiki. Wat vinden zij leuk om te doen? Wat vinden zij grensverleggende activiteiten? Aan het einde van het schooljaar zal ik het beste idee belonen met een prijs. Wat dat is, hou ik nog even geheim, al was het alleen maar omdat ik dat zelf nog niet weet!