Lesideeën bij Dingen om te doen en voor een studiemiddag

Ik had beloofd dat ik deze week een blogpost zou maken bij één van de activiteiten in het project 'Dingen die je kan doen'. Bij deze. Ik heb een activiteit gekozen die nu uitgevoerd kan worden: glijden van een (modder)glijbaan. Zo wordt regen toch nog leuk ;-)

Ik ga in deze blogpost niet alle tips beschrijven: het document met alle lestips kan je vinden via de wiki van Dingen om te doen. Er zijn overigens al veel meer documenten beschikbaar, maar nog niet alles is zover als ik het zou willen hebben. Daar ben ik nog wel een tijdje mee bezig. Maar kijk gerust wat al wel online staat.

Wat me elke keer weer opvalt als ik op zoek ga naar lesideeën bij de activiteiten, is dat er bij alles wat kinderen doen wel aanknopingspunten te vinden zijn voor de les. Niet altijd is het voor de hand liggend: hoe ga je in de les in op een verhaal van een leerling die een (geheime) club heeft opgericht en wat doe je als een leerling verteld heeft dat hij in het weekend van een hoog duin is afgerold? 

Het vraagt allemaal wat denkwerk, maar als je een keer aan het zoeken bent geslagen, kom je vaak van het ene op het andere onderwerp. Ik vind het zelf heel inspirerend om zo door te denken over de mogelijkheden van de verschillende activiteiten en het maakt dat ik steeds vaker ook bij andere dingen die ik doe of zie nadenk over hoe ik daarop zou kunnen aansluiten in de les.

Het lijkt me daarom een zinvolle activiteit voor een studiemiddag in het basisonderwijs: bedenk bij 3 willekeurig gekozen activiteiten lessen voor de onder-, midden- en bovenbouw voor de verschillende vakken. Wedden dat je daarmee je creativiteit stimuleert ook voor de andere lessen?

Stappenplan 'Dingen om te Doen'

Vorige week heb ik uitgelegd hoe je een blog kunt opzetten voor het project 'Dingen om te doen voor je 13 wordt', waarin leerlingen kunnen vertellen wat ze hebben gedaan en welke resultaten ze hebben geboekt. Maar dat is niet de eerste, noch de enige stap die je moet zetten als je de leefwereld en de leerwereld van kinderen bij elkaar wilt laten aansluiten d.m.v. Dingen om te Doen. Daarvoor zijn meer stappen nodig. Hieronder een overzicht.

1. Formeer een projectgroep die Dingen om te Doen gaat implementeren in het onderwijs. In deze projectgroep hebben zowel ouders als leerkrachten zitting. Ouders om het project buiten de school te ondersteunen bij het uitvoeren van de activiteiten en het schrijven daarover; leerkrachten om het onderwijs aan te laten sluiten bij de door de leerlingen ondernomen activiteiten.
2. Bepaal in welke groep(en) of bouw(en) je het project Dingen om te Doen gaat aanbieden:
• één of enkele groepen of bouwen,
• de hele school.
3. Bepaal wie wat gaat doen in het project:
• communicatie over het project met het schoolteam, de ouders en de leerlingen,
• samenstellen van een aan de wensen en mogelijkheden van de school aangepaste lijst van activiteiten,
• voor zover niet aanwezig: zoeken naar aansluitend lesmateriaal (hiervoor mag altijd een beroep op mij gedaan worden),
• keuze en bouw van een platform waar het project op wordt aangeboden en waarop de leerlingen kunnen vertellen over hun ervaringen,
• ondersteunen van de leerlingen bij het doen van de activiteiten,
• ondersteunen van de leerlingen bij het vertellen over hun ervaringen,
• onderhouden van het platform dat ingezet wordt voor 'Dingen om te Doen'.
4. Bekijk het overzicht van activiteiten op de homepage van 'Dingen om te doen voor je 13 wordt' en bepaal welke activiteiten je wilt ondersteunen voor welke groep(en) of bouw(en). Let hierbij op:
• het lesplan en de methode van de groep(en) of de bouw(en) waar het project wordt aangeboden, 
• een logische opbouw van de activiteiten door de jaren heen, 
• de omgeving van de school (in Drenthe is het lastig om strandactiviteiten uit te voeren en voor leerlingen die aan de kust wonen zal voor het doen van activiteiten die uitgevoerd worden in een bos, mogelijk transport geregeld moeten worden).
5. Bepaal welke ondersteuning de leerlingen nodig hebben bij het uitvoeren van de geselecteerde activiteiten en hoe die gegeven kan worden (kunnen leerlingen zelf iemand benaderen om hulp, is er een uitleenmogelijkheid voor materialen, zijn er vrijwilligers die voor transport kunnen zorgen, een oogje in het zeil kunnen houden, helpen bij het gebruik van materialen, software enz.),
6. Bepaal welk(e) platform(s) (schoolwebsite, wiki, weblog) gebruikt gaat/gaan worden om het project aan te bieden en om leerlingen over hun ervaringen te laten vertellen.Voor het maken van deze keuze, kan gebruik gemaakt worden van de blogpost van vorige week: Een blog opzetten voor 'Dingen om te doen'.
7. Maak afspraken over hoe de leerlingen vertellen over hun activiteiten:
• doen ze dat thuis of krijgen ze daarvoor gelegenheid in de les (bijv. bij de taallessen),
• doen ze dat in woorden of (ook) d.m.v. foto's of video,
• hoe de leerlingen op elkaars verslagen mogen reageren,
• wat er wordt gedaan als leerlingen (per ongeluk) ongewenste zaken online zetten.
8. Bouw het platform. 
9. Geef bekendheid aan het platform (denk ook aan een artikel in de plaatselijke media) en stimuleer het uitvoeren van de activiteiten bij de leerlingen: rechtstreeks en via de ouders.
10. Monitor de verslagen op het platform en zorg ervoor dat daarop gereageerd wordt:
• door middel van lessen die aansluiten op de verhalen van de leerlingen,
• door middel van reacties van leerlingen, ouders of leerkrachten.

Volgende week zal ik in dit blog toelichting geven op wat lesmaterialen bij Dingen om te Doen.

Een blog opzetten voor 'Dingen om te doen'

voorbeeldblog 'Dingen om te doen'

In het project Dingen om te doen voor je 13 wordt, worden (basisschool)leerlingen gestimuleerd om allerlei activiteiten te ondernemen en daarover te vertellen en te schrijven. Die verhalen kunnen dan door de leerkracht gebruikt worden als introductie voor hun lessen. Als een leerling bijvoorbeeld vertelt hoeveel kilometer hij heeft geschaatst, kan de les daarna gaan over hoeveel centimeters er in een meter gaan en hoeveel meters in een kilometer. Vertelt een leerling dat hij met een clubje een eigen geheimtaal heeft ontwikkeld, dan kan de leerkracht in de les daarna ingaan op wat werkwoorden zijn en hoe je die kan herkennen in een zin, enz.

Om het vertellen van die verhalen mogelijk te maken, moet natuurlijk een platform gekozen en ingericht worden. Ikzelf zou daarvoor de voorkeur geven aan een blog omdat je daarin altijd direct kan zien welke verslagen het meest recent gepost zijn. Aanvullend daarop biedt de meeste blogsoftware de mogelijkheid om ook andere selecties te maken, bijv. op onderwerp (activiteit) of op schrijver (leerling). Omdat ik me kan voorstellen dat het opzetten van zo'n blog niet voor iedereen gesneden kost, is, heb ik een voorbeeldblog opgezet.

Keuze blogsoftware
Als blogplatform heb ik in dit geval gekozen voor Wordpress. Bij Wordpress kan je gratis blogs aanmaken. De mogelijkheden om de vormgeving van je (gratis) blog helemaal naar je eigen hand te zetten zijn daar wel beperkter dan bij Blogger (van Google), maar ruimschoots voldoende om mee uit de voeten te kunnen. De reden waarom ik voor Wordpress heb gekozen is dat er daar geen minimumleeftijd is voor het aanmaken van een account. Bij Google/Blogger is dat 16 jaar, dus daarmee is dat platform voor gebruik door leerlingen op de basisschool niet geschikt.

Indeling blog: pagina's en berichten
De belangrijkste inhoud van een blog zijn natuurlijk de blogposts: de berichten die door de schrijver van een blog worden geschreven. Maar soms is het handig om daarnaast nog extra informatie aan te bieden. Bij een blog voor 'Dingen om te doen voor je 13 wordt' is het natuurlijk handig om ergens het overzicht aan te bieden van de activiteiten die de kinderen kunnen ondernemen. Daarvoor kan je een statische pagina aanmaken, met daarin de tabel zoals die ook gepubliceerd is in de wiki van het project.

In het voorbeeldblog staan alle activiteiten genoemd,maar scholen kunnen er natuurlijk voor kiezen om een selectie te maken uit alle activiteiten, bijv. per bouw of per seizoen, of aangepast aan de omgeving van de school (bijv. een school in Katwijk neemt wel activiteiten op die uitgevoerd worden op het strand, en een school in Arnhem neemt die activiteiten niet op, maar wel de activiteiten die gedaan worden in een bos).

Rollen
Als je een blog hebt aangemaakt bij Wordpress, ben je zelf administrator. Wil je dat de leerlingen zelf posts kunnen schrijven voor het blog, dan moeten ze een eigen (gratis) account aanmaken bij Wordpress. Daarna kan je de leerlingen uitnodigen voor het blog. Daarbij geef je aan welke rol ze krijgen. Ik heb ervoor gekozen om de (fictieve) leerlingen in het blog de rol van 'schrijver' te geven. Daarmee kunnen ze zelf hun eigen blogposts schrijven en publiceren, maar kunnen ze niet per ongeluk de posts van hun medeleerlingen verwijderen.

Toegankelijkheid
Door leerlingen een eigen account aan te laten maken en ze als schrijver toe te voegen aan een wordpress-blog, is het mogelijk om per leerling een overzicht te creëren van de door hem geschreven posts. Zo kan je per leerling bijhouden wat hij heeft gedaan en wat hij daarover heeft geschreven.

Door het gebruik van tags, kan je ook een overzicht creëren per activiteit. Dat is handig wanneer leerlingen willen zien of er al eens eerder iemand een bepaalde activiteit heeft uitgevoerd, en zo ja: hoe dat gedaan is.

Leeractiviteiten
Voordat de leerlingen kunnen gaan bloggen, moet er natuurlijk eerst besproken worden wat je wel en wat je niet op een blog publiceert. Noem je je voor- èn je achternaam in je blogpost, of is dat niet zo handig als ook de naam van de school in de blog genoemd wordt? Welke foto’s zet je online: alleen foto’s van jezelf of ook van anderen? Of moet je dan eerst toestemming vragen aan die anderen? Hoe zouden de leerlingen het vinden als hun foto’s overgenomen worden door anderen? Mag je zomaar foto’s die anderen op het web hebben gezet in jouw blogpost zetten? Stel met de kinderen een lijst op van afspraken over wat ze wel en niet in de blog zetten en hoe dat gedaan wordt.

Daarnaast is het goed om met de kinderen te bespreken hoe een blogpost wordt opgebouwd (bijv. introductie: wat wil ik doen, verhaal: wat heb ik gedaan, conclusie: wat vond ik ervan), wat de functie is van de titel van een blogpost en of er al dan niet beeldmateriaal bij de blogpost moet worden geplaatst.

Uiteraard moet e.e.a. afgestemd worden op het niveau van de leerlingen en op het type informatie dat kinderen in de blogpost zetten. Met kinderen van de bovenbouw kan besproken worden wat auteursrecht is; voor kinderen van de onderbouw is dat nog erg ingewikkeld. Leerlingen uit de onderbouw kunnen wellicht (met hulp) alleen foto’s of een filmpje plaatsen van wat ze hebben gedaan; van kinderen uit de midden- en bovenbouw kan (ook) een korte tekst gevraagd worden.

Natuurlijk is het ook slim om de kinderen tevoren even te laten oefenen met het schrijven van een post. Handig is het om de kinderen elkaar daarbij te laten helpen. Je kan groepjes van leerlingen speciale hulptaken geven: een groepje helpt bij het gebruik van de tekstverwerker, een andere groep helpt als er vragen zijn over spelling, grammatica e.d., en weer een ander groepje helpt bij het zoeken van plaatjes of let op of wat online wordt gezet in overeenstemming is met de privacy-afspraken die gemaakt zijn.

Volgende week zal ik een stappenplan opstellen voor scholen die met 'Dingen om te doen voor je 13 wordt' willen gaan werken. Wat moet je - naast het opzetten van een blogplatform - nog meer doen om met dit project aan de slag te gaan?

Ik ben er weer: met een cadeautje voor het onderwijs!

Een weekje later dan ik had gehoopt en dan jullie misschien hadden verwacht, mijn eerste blogpost van het schooljaar 2012-2013. Iets later omdat ik mijn eerste post dit jaar wilde besteden aan mijn nieuwe project: 'Dingen om te doen voordat je 13 wordt'. In dit schooljaar zullen jullie daar nog veel meer over horen, dus het leek me goed om het project bij de ingang van dit nieuwe schooljaar hier te introduceren.

Wat is 'Dingen om te doen voordat je 13 wordt'?

Misschien heb je al gelezen over het Engelse initiatief waarop mijn project is gebaseerd: '50 Things 50 things to do before you're 11¾'. Dit initiatief is ontwikkeld door de Engelse organisatie National Trust en heeft tot doel om kinderen meer buiten te laten spelen en dan met name activiteiten te ontwikkelen die te maken hebben met de beleving van de natuur om hen heen. Mijn project beperkt zich niet tot buiten spelen: ik wil kinderen graag stimuleren om de wereld om hen heen te verkennen, binnen en buiten, en daarbij net een stapje verder te gaan dan wat ze al eerder hebben gedaan. Ik wil ze graag hun eigen grenzen laten verleggen: ze dingen laten doen die net iets moeilijker of anders zijn dan wat ze uit zichzelf gedaan zouden hebben. Meer informatie over de achtergrond van 'Dingen om te doen voordat je 13 wordt', vind je hier.

Ik bied kinderen daarom een wiki met 52 dingen die ze kunnen doen, met bij elke activiteit een heel korte uitleg wat dat inhoudt. Omdat ik denk dat wie zijn grenzen verlegt, daarop trots mag zijn, stimuleer ik ze ook om, in een gesprek of online, te vertellen over wat ze hebben gedaan.

Ik hoop dat leerkrachten die ervaringen en verhalen gaan gebruiken in hun onderwijs aan de kinderen. Als een kind vertelt dat hij een geheime club heeft opgericht, kan je als leerkracht vragen hoe in die club besluiten genomen worden. Je kan dan een les besteden aan verschillende regeringsvormen: wat is een dictatuur en wat een democratie en hoe zou het zijn om in een dictatoriaal land te wonen? Of je kan met ze bespreken voor welk goed doel ze een geheime club zouden willen oprichten. Maar je kan ook de kinderen aan de slag zetten en ze een logo laten ontwerpen voor een geheime club die ze zelf zouden willen oprichten.

Alhoewel de activiteiten (grotendeels) door de leerlingen zelfstandig uitgevoerd kunnen worden, wil dat niet zeggen dat hulp niet welkom is. Als een leerling bijvoorbeeld een schaatstocht wil maken, dan heeft hij wel schaatsen nodig, en wil een leerling zelf een filmpje maken dan kan hij vast wel wat hulp gebruiken bij het bewerken van dat filmpje. De ouderraad van een school kan hierbij wellicht goede diensten verrichten. Door de technische/materiële faciliteiten te bieden of door kinderen die daar behoefte aan hebben een handje te helpen. De ouderraad kan ook de leerkracht terzijde staan door nieuwe activiteiten te bedenken die aansluiten bij de leerstof, door kinderen te helpen om hun ervaringen te verwoorden of te publiceren op internet. Meer informatie over hoe scholen 'Dingen om te doen voordat je 13 wordt' kan inzetten, vind je hier.

In de loop van dit schooljaar zal ik bij elke activiteit een aantal ideeën bieden, met - waar mogelijk - links naar lesmaterialen. Zoals je kan zien in de wiki heb ik nu al een aantal activiteiten voorzien van ideeën. Dat is allemaal nog in bewerking: per week zal ik ten minste één activiteit uitwerken en daarover een blog posten. Er zijn 52 activiteiten, dus ik verwacht dat het zeker een jaar zal duren voordat de wiki helemaal compleet is. Maar ik ga natuurlijk proberen om dat iets sneller te doen ;-)

Daarnaast zal ik tips geven hoe het project mediawijs vorm gegeven kan worden. Door kinderen te stimuleren online hun verhalen te vertellen, creëer je de mogelijkheid om met kinderen het gesprek aan te gaan over het gebruik van (mobiel) internet en ze tips te geven hoe ze internet kunnen gebruiken om hun doelen te bereiken. Hoe kunnen kinderen het best online hun verhalen vertellen, hoe kunnen ze zoeken op internet, hoe moeten ze gevonden informatie interpreteren en beoordelen? En hoe kan je veilig surfen?

Dat ik het project heb gegoten in de vorm van een wiki, is omdat ik hoop dat leerkrachten dit initiatief oppakken en er hun eigen ideeën en ervaringen aan toevoegen. Ik zou het verschrikkelijk leuk vinden als ze zelf activiteiten toevoegen aan de wiki en ideeën voor lessen die daarbij aansluiten.

Ook kinderen nodig ik uit te reageren. Zij mogen ideeën insturen voor de wiki. Wat vinden zij leuk om te doen? Wat vinden zij grensverleggende activiteiten? Aan het einde van het schooljaar zal ik het beste idee belonen met een prijs. Wat dat is, hou ik nog even geheim, al was het alleen maar omdat ik dat zelf nog niet weet!