In het diepe gegooid

Door: Martijn van den Berg

Afgelopen week heb ik meer geleerd dan welke week in mijn opleiding dan ook. Geen PBL of hoorcollege kan hier tegenop. Wat ik gedaan heb? Ik heb een week praktijk gelopen als front office manager. Vier shifts, ieder 8 uur, moesten mij in de eerste week leren hoe het is als manager en wat ik moest doen in die positie. Van tevoren wist ik niets over wat ik precies doen moest. Ik heb geen theorie gehad over wat ik nu precies moest doen. Ik kwam gewoon mijn eerste dag en begon.

Natuurlijk is praktijk lopen op het hotel van school geen vergelijking met het werken in een echt hotel. We zijn natuurlijk toch een leerhotel, waar het personeel voornamelijk bestaat uit leerlingen. Je bent onder medestudenten, wat een erg comfortabele werkomgeving geeft, en een van mijn grootste bezigheden was dan ook dat de eerstejaars leerden hoe ze fatsoenlijk de rol van een medewerker front office konden uitvoeren.

En toch voelde het erg echt. De tijdsdruk zorgde ervoor dat mijn dagen over het algemeen langer duurde dan die van mijn collega's. Ik moest alles af hebben voor ik weg ging. Ten slotte was ik eindverantwoordelijk voor de tijd dat ik manager was. Doordat er veel tegelijkertijd gebeurde, was het moeilijk om telkens het overzicht te houden. En dit zijn volgens mij wel dingen waar je als manager rekening mee moet houden. Daarnaast was het ook wel erg leuk om zo veel verantwoordelijkheid te hebben.

Ik geloof dat in uitdagingen goede leermomenten zitten. Als je iemand eens in de zoveel tijd boven zijn niveau laat werken, zal deze persoon creatiever worden, en harder gaan werken. Als je alleen maar dingen doet waar je toch maar weinig moeite voor doet, zul je nooit veel verder komen. Voorwaarde voor deze uitdagingen is overigens wel dat de uitdaging interessant moet zijn, en er enige soort van beloning in moet zitten. (welke in mijn geval was dat ik de hele afdeling kon runnen) Voor mij was het in ieder geval een ongelofelijke leerervaring. En dan mag ik nog vier weken. Ik heb er zin in!

Parallelklassen

Ooit deed ik eens een interview met Thijs Chanowski, de man achter de Fabeltjeskrant en - meer recent - één van de bedenkers van de Aquabrowser van Medialab. Hij had uitgesproken ideeën over onderwijs: hij vond dat onderwijs veel meer vraaggestuurd moest zijn. De leerling moet zelf zijn onderzoeksvragen formuleren op het moment dat die voor hem relevant zijn en de leraar moet hem daarbij coachen. Daarbij wordt de hiërarchie van de leraar die kennis overdraagt aan de leerling doorbroken: leraar en leerling leren van elkaar. De leraar is de coach die de leerling moet helpen om zijn eigen vragen te stellen op zijn eigen moment. Want dat iedere leerling leert in zijn eigen tempo is voor Chanowski vanzelfsprekend: “het is toch ook niet zo dat alle kinderen van zestien jaar dezelfde schoenmaat hebben”?

Die laatste uitspraak is me altijd bijgebleven omdat hij zo beeldend is. Maar makkelijk is het natuurlijk niet, om elke leerling zijn eigen leerroute te laten bepalen. Dat vraagt heel wat van leerlingen (die moeten zich bewust worden van wat ze willen weten), van de docent (die de leerlingen moet helpen zijn leervragen te formuleren, moet helpen zoeken naar een bij de leerling en de leervraag passende didactische werkvorm en vervolgens de leerling moet begeleiden op dat pad) en de schoolorganisatie (hoe plan je dat allemaal in de tijd en in de beschikbare ruimte?). Wie op deze manier onderwijs wil realiseren zal daar behoorlijk in moeten investeren.

Maar volgens mij kun je ook zonder rigoreuze veranderingen proberen om je onderwijs meer toe te snijden op de maat van de verschillende leerlingen door het onderwijs in parallelklassen op verschillende manieren (volgens verschillende leerstijlen) aan te bieden. Zo zou je bijvoorbeeld leerlingen kunnen aanbieden dat de lessen volledig in het Engels gegeven worden en de nadruk ligt op het spreken van de taal terwijl in de andere klas gebruik wordt gemaakt van de bestaande methode waarbij een deel van de les in het Nederlands gegeven wordt. Voor de technische vakken zou je één parallelklas de leerlingen vooral experimenten kunnen laten doen waarbij ze ervaren hoe iets werkt; in een andere klas doen de leerlingen onderzoek en in de derde parallelklas wordt stap voor stap de leerstof uitgelegd.

Je zou leerlingen elk jaar kunnen vragen om per vak een keuze te maken welke manier van leren het beste bij hen past. Je maakt op die manier leerlingen bewust van het bestaan van verschillende leerstijlen en ze kunnen ervaren welke leerstijl het best bij ze past. Je kunt zo ook recht doen aan de verschillen tussen docenten: nu wordt als regel per sectie gekozen voor één methode en de individuele voorkeuren en didactische mogelijkheden van de docenten worden maar heel beperkt benut. Als je het onderwijs in parallelklassen verschillend aanbiedt kunnen docenten die een van de gebruikte methode afwijkende aanpak voorstaan daarmee aan de slag.

Van belang lijkt mij daarbij dat de school tegelijkertijd onderzoek doet naar wat de aanpak oplevert: leren leerlingen beter, prettiger, zijn ze gemotiveerder als ze een keuzemogelijkheid hebben hoe ze leren? En hoe pakt het uit voor hun docenten? Welke voorwaarden moet een school creëren om deze aanpak te realiseren? Bij dat onderzoek zou je leerlingen kunnen betrekken, bijvoorbeeld door ze voor hun profielwerkstuk een deelonderzoek uit te laten voeren.

Ik realiseer me dat ook deze manier van werken wel wat vraagt van leerlingen, docenten en school. Maar ik ben ervan overtuigd dat het ook iedereen wat op zal leveren. Want niet alleen dragen niet alle leerlingen op 16 jaar schoenmaat 40, er is volgens mij ook geen enkele verkoper die alleen schoenmaat 40 wil verkopen!