Een rapport om mee op te scheppen!

Rapporten zijn rare dingen. Aan de ene kant zijn ze superbelangrijk en menig leerling rekent al bijna bij het begin van het schooljaar nauwkeurig door welke cijfers hij moet halen om een voldoende te halen op het eindrapport. Aan de andere kant is het voor velen niet iets om over op te scheppen, zelfs niet als het vol staat met prachtige cijfers voor alle vakken. Want ja, zeg nou zelf: hoe cool is het om aan je vrienden te vertellen dat je een 8 hebt voor wiskunde of een 9 voor geschiedenis? Maar ook als je gaat voor je eerste echte baan wordt zelden gevraagd naar je rapport: dat je de opleiding met succes hebt doorlopen geeft een bedrijf over het algemeen de garantie dat je voldoende kennis in huis hebt.

Rapporten zouden volgens mij ook meer moeten doen dan dat. Op de basisschool zie je dat ook wel: sommige rapporten zijn uitgebreide verslagen: niet alleen over wat een leerling aan kennis in huis heeft maar ook over zijn sociale vaardigheden en zijn vermogen om te leren. Maar in het voortgezet en hoger onderwijs blijft de verslaglegging over de opleiding vaak beperkt tot een cijfer voor de verschillende vakken. Vreemd, want als je kijkt naar wat het bedrijfsleven vraagt dan zie je dat daar niet alleen gevraagd wordt naar kennis maar ook naar allerlei andere vaardigheden. Ik heb eens een paar vacatures bekeken en ziehier mijn score:

• overtuigingskracht,
• doorzettingsvermogen,
• pro-actief,
• vermogen om te coördineren, plannen en communiceren,
• flexibiliteit,
• nauwkeurigheid,
• samenwerkingsvermogen,
• leidinggevende capaciteiten,
  
• analytisch vermogen,
• stressbestendigheid,
• ondernemendheid/initiatiefrijk,
• creativiteit, enz.

Het zijn allemaal competenties die op school nodig zijn en waar soms ook bewust aandacht aan wordt besteed. Maar zoals gezegd: slechts zelden worden ze benoemd in de rapporten die de leerlingen mee naar huis krijgen. Toch denk ik dat dit juist wel vaardigheden zijn waarin ze graag erkenning krijgen: niet alleen als ze proberen een (vakantie-)baan te krijgen, maar ook als mens.

Voor VO-scholen en hoger onderwijs is het over het algemeen heel lastig om 'verhaaltjesrapporten' te schrijven omdat leerlingen/studenten zoveel verschillende docenten hebben en ik kan me voorstellen dat het ondoenlijk is voor bijv. een mentor/studiebegeleider om op basis van de algemene indrukken van de collega's per leerling/student te omschrijven wat zijn capaciteiten zijn. Als je deze competenties wilt beoordelen dan is het handig als je daar door het jaar heen cijfers voor geeft. Om cijfers te kunnen geven moet je zorgen dat je opdrachten geeft waarvoor die competenties vereist zijn. Als je gaat kijken wat leerlingen/studenten gedurende het jaar doen dan zul je zien dat daarin al heel veel mogelijkheden zitten: er moet samengewerkt worden in groepen (samenwerkingsvermogen, leidinggevende capaciteiten), ze moeten oplossingen zoeken voor een probleem (creativiteit, analytisch vermogen), ze moeten de activiteiten die ze volgens hun planner moeten doen verdelen over het hele semester (plannings- en organisatievermogen) enz.

Het zou volgens mij goed zijn om deze competenties te benoemen, te omschrijven wat hierin verwacht wordt van de leerlingen/studenten en op basis van deze omschrijvingen de competenties te beoordelen. Aan het einde van het jaar of de studie krijgt de leerling of de student deze resultaten mee op papier, als aanvulling op de gewone cijferlijst. Natuurlijk heeft die 'competentiecijferlijst' niet het keurmerk van het Ministerie van Onderwijs, maar ik verwacht dat leerlingen en studenten deze lijst ten minste zo belangrijk vinden als die officiële cijferlijst!

Afbeelding van victoriabernal, onder CC-licentie.

Beter worden dan de klas of jezelf verbeteren?

Elke keer weer als ik zie hoeveel stress het maken van repetities, tentamens of examens met zich meebrengt vraag ik me af of dat niet anders kan. Het is niet alleen de stress die me dwars zit: ik heb er ook veel moeite mee dat met het in het VO gebruikelijke toetssysteem vooral gemeten wordt hoeveel een leerling van het gemiddelde/de rest van de klas afwijkt en niet hoeveel hij zichzelf heeft verbeterd. Voor de leerlingen die niet zo goed kunnen leren lijkt me dat uitermate frusterend: ook al doen ze nog zo hun best ze blijven altijd op het randje scoren. Daar gaat volgens mij heel weinig stimulans van uit. Dat geldt overigens ook voor de 'gemiddelde' en 'bovengemiddelde' leerling: hun resultaten zullen over het algemeen redelijk stabiel zijn. Als je altijd een zeven scoort zul je daar vermoedelijk niet heel veel bezwaar tegen maken maar het lijkt mij inspirerender als zichtbaar gemaakt wordt wat je in de loop van een jaar leert.

Een manier om dat te doen is door te werken met voortgangstoetsen. In het begin van de lesperiode neem je alle leerlingen een nultoets af. Deze toets is bestemd om te achterhalen wat de leerling al weet van de leerstof die in de komende periode behandeld zal worden. De toets hoeft door de leerlingen niet voorbereid te worden en telt niet mee voor het eindresultaat. Over het algemeen zal die toets slecht gemaakt worden: de leerling moet zich de stof immers nog eigen maken. Mogelijk is er wel een aantal leerlingen dat al bekend is met (delen van) de leerstof: het zou mooi zijn als je hen een aangepast programma zou kunnen aanbieden bijvoorbeeld door hen te betrekken bij het uitleggen van de stof aan de rest van de groep.

Aan het einde van de lesperiode als de leerstof behandeld is (en eventueel ook tussendoor), wordt de toets vervolgens herhaald: uiteraard zullen de leerlingen nu veel meer vragen goed kunnen beantwoorden. De leerling die begon met een 4 zit nu misschien op een 6 en de leerling die begon op een 0 is gestegen naar een 5. Bij een gewone toets betekent dat voor de laatste leerling een onvoldoende, maar het is natuurlijk een prima prestatie als je zo vooruit bent gegaan. En het is voor beide leerlingen leuk om te zien dat ze de afgelopen periode niet voor niets hebben gewerkt: ze hebben allebei het nodige van de lessen opgestoken.

De gemeten vooruitgang zal op veel scholen niet meegeteld kunnen worden voor het rapportcijfer omdat examens nu eenmaal niet draaien om (relatieve) vooruitgang maar om het (absolute) eindresultaat. Maar je kunt leerlingen die echt zijn vooruitgegaan natuurlijk wel op andere manieren belonen: een complimentje wordt altijd gewaardeerd en een opmerking op het rapport zal ook vast op prijs gesteld worden. Of vraag de leerling hoe hij/zij die vooruitgang tot stand heeft gebracht en geef dat als tip mee in de schoolkrant of op de schoolwebsite. Of roep een prijs in het leven voor de leerling die de meeste vooruitgang boekt in een schooljaar en ga daarmee naar de lokale pers. Of vraag de leerlingen zelf of ze suggesties hebben hoe je dit kunt belonen. Wedden dat ze iets leuks verzinnen?!

Dit was weer het laatste blogje voor de vakantie. Wij zijn weer terug op 4 mei 11 mei. Dan horen jullie van Martijn over de mediawijsheidprijs die hij heeft gewonnen. Wat zijn verhaal is kan ik jullie niet vertellen; dat is helemaal van hem. Maar dat ik apetrots ben dat kunnen jullie vast wel begrijpen! Prettige vakantie allemaal!




Afbeelding van Roujo, CC-licentie
Foto van Martijn van Trendmatcher, CC-licentie

Cijfers

Cijfers geven is al jaren een punt van discussie. Moeten er beoordeeld worden of niet, en als we beoordelen doen we dat dan met woorden (voldoende, onvoldoende) of met cijfers? Hanteren we bij cijfers een 10-puntsschaal of liever een 5-puntsschaal? Hoe ronden we af?

Ik ben zelf geen fan van cijfers omdat het zo slecht weergeeft wat een leerling niet kan en al helemaal niet wat hij wel kan. Maar ik kan me wel goed voorstellen dat een rapportage in woorden niet altijd haalbaar en soms ook niet wenselijk is omdat woorden soms nog minder vertellen dan cijfers.

Ik denk dat het wel goed is om prestaties van leerlingen op de een of andere manier te beoordelen. Maar ik wil er hier een lans voor breken om niet alleen cijfers te geven voor wat een leerling op dat moment presteert op een bepaald vakgebied (zoals gebeurt bij een repetitie of overhoring), maar om ook de progressie van de leerling in een cijfer vast te leggen.

Een voorbeeld. Een basisschoolleerling is slecht in rekenen. Hij doet vreselijk zijn best maar het lukt hem maar niet om de rijtjes met sommen foutloos te maken. Hij boekt weliswaar vooruitgang maar zijn klasgenoten doen dat ook. Hij blijft daarom achterstand houden: hij scoort steevast lager dan zijn klasgenoten. Na verloop van tijd zal deze leerling waarschijnlijk de moed opgeven. Hij realiseert zich dat hij de achterstand toch niet kan inhalen: rekenen is nu eenmaal niet zijn ding. Jammer: want hij gaat wel vooruit, al is het wat langzamer dan zijn klasgenoten.

Door deze leerling - naast of in plaats van het gewone cijfer - een cijfer te geven voor de vooruitgang kun je hem stimuleren om op zijn eigen niveau door te zetten en steeds de eigen prestaties te verbeteren.

Een ander voorbeeld over rapportcijfers.
Leerling x scoort voor wiskunde al tijden gemiddeld een 3 en ook zijn eerste rapport in het nieuwe jaar prijkt een rode 3. Hij wil graag overgaan, maar realiseert zich dat hij weinig kans maakt dat om binnen een jaar tot een voldoende te komen. Door een cijfer te geven waarin de vooruitgang tot uitdrukking wordt gebracht en dit cijfer mee te laten tellen bij de eindbeoordeling zal x meer gemotiveerd zijn om aan de slag te gaan. Leerling y haalt meestal een 7. Ook zijn motivatie om te presteren is beperkt. Hij heeft voldoende reserves om ook met weinig inspanning over te gaan. Ook door zijn docenten wordt hij weinig gestimuleerd: een 7 is immers ruim voldoende en daar zijn ze tevreden mee. X zal vermoedelijk meer gemotiveerd zijn om aan de slag te gaan als hij zijn eindresultaat niet alleen afhangt van wat hij kan, maar ook van de progressie die hij boekt.

De praktijk op veel scholen is helaas vaak andersom. Vaak wordt het eindcijfer bepaald door het gemiddelde van de rapportcijfers van de trimesters, waarbij eventueel een weging wordt toegepast: het eerste cijfer weegt het minst zwaar en het laatste cijfer telt extra mee. Op die manier wordt niet de vooruitgang gewaardeerd, maar wordt de leerling afgerekend op het feit dat hij in het begin van het jaar slecht presteerde. Zo kan een leerling die achtereenvolgens een 3, een 4, een 5 en ten slotte een 6 scoorde uiteindelijk toch een onvoldoende krijgen op zijn rapport. Dat lijkt me heel frusterend: je hebt het hele jaar er hard aan getrokken om je cijfer te verbeteren en je eindigt met een onvoldoende. Zou het niet eerlijker zijn als we in de uiteindelijke beoordeling mee kunnen tellen als een leerling zijn eigen prestatie consequent verbeterd heeft?