Een maandje geleden schreef ik een blogpost over het voor laten lezen van schermteksten. In het kader daarvan heb ik met verschillende leveranciers van software contact gehad. Eén van die leveranciers was Lexima. Lexima levert heel veel hulpmiddelen voor mensen met dyslexie. Daarin zijn ze natuurlijk niet uniek: er zijn meer aanbieders van hulpmiddelen alhoewel er weinig zijn met zo'n uitgebreid aanbod als zij. Maar Lexima is ook een betrokken leverancier, bleek in dat gesprek. Ze gaven me niet alleen uitgebreid antwoord op mijn vragen. Toen ik met ze sprak over Wikikids, de online encyclopedie waaraan elke leerling een bijdrage kan leveren, boden ze spontaan aan om die te voorzien van Browse Aloud, software waarmee je de tekst kunt laten voorlezen. Gratis, omdat ze het van belang vinden dat dit soort websites toegankelijk zijn voor iedereen en omdat Wikikids een initiatief is dat draait op vrijwilligerswerk.
Ik vond dat een geweldig aanbod: het is heerlijk als je op een site de mogelijkheid hebt om de tekst voor te laten lezen, of je nu dyslectisch bent of niet. Ik heb uiteraard het aanbod van Lexima direct doorgespeeld aan het bestuur van de Stichting Wikikids en zij waren net zo enthousiast als ik.
En nu is het zover: Wikikids is voorzien van Browse Aloud. Om de teksten op die site voor te laten lezen, hoef je alleen maar de software van Browse Aloud te downloaden. Als je niets wijzigt aan de instellingen, start die software vanzelf op bij het opstarten van je computer. Als je dan naar Wikikids surft, verschijnt vanzelf de toolbar van Browse Aloud en worden de teksten die je aanwijst voorgelezen. Erg makkelijk en handig.
Heel veel dank aan Lexima: voor hun spontane aanbod en de sponsoring van de software voor Wikikids. Dat ze veel te bieden hadden aan het onderwijs, dat had ik al gezien op hun website. maar dat ze ook een steentje bijdragen als ze er geen geld voor krijgen, vind ik een compliment meer dan waard!
p.s. Vind je het teveel moeite om alleen voor Wikikids de software te installeren? Er zijn al heel veel sites voorzien van Browse Aloud. Niet alleen binnen het onderwijs (o.a. WRTS, de tool om woordjes te leren, Klikbrief waarmee leerlingen leren hoe ze een goede brief kunnen opstellen en Spelletjesplein waar educatieve games te vinden zijn), maar ook sites als Hyves en Nu.nl, Google, Twitter, Wikipedia en heel veel openbarebibliotheek-sites. Er komen nog steeds meer sites bij, dus ook voor wie geen regelmatige bezoeker is van Wikikids is het handige software om op je p.c. te hebben staan.
Voor de vakantie schreef ik een blogpost over voorleessoftware. Op die post kreeg ik veel reacties, waaronder een reactie over een pakket om woorden te voorspellen: WoDy, o.a. geleverd door Lexima. Dat leek me zeker een handig pakket voor wie dyslectisch is. Maar daar moet je wel wat voor over hebben: je betaalt er rond de 200 euro voor.
Een gratis alternatief voor WoDy (en andere tekstvoorspellingsoftware) is het programma eType. Ook daarmee kan je woorden laten voorspellen en wel in verschillende talen, w.o. Nederlands, Engels, Frans, Duits en Spaans. Daarbij levert eType dan direct een vertaling van het woord in het Engels of in één van de andere meegeleverde talen. Omgekeerd lukt dat niet: je kunt woorden uit andere talen alleen laten vertalen in het Engels. Maar wie weet wordt dat in de toekomst wel mogelijk: er wordt nog hard gewerkt aan verbetering van het pakket.
Dat doet de maker niet in zijn eentje: tijdens het werken met eType kan je zelf woorden toevoegen aan het woordenboek. Daarmee kan je 'badges' verdienen: vormgeving en kleur daarvan zijn afhankelijk van wat je bijdraagt aan eType. Dat kan zowel in de in de vorm van woorden die je toevoegt aan het woordenboek als door reclame te maken voor de software, op Facebook of Twitter. Een leuke aanpak om de mogelijkheden van je product te vergroten met behulp van je gebruikers!
Kan eType nu net zoveel als andere tekstvoorspellingspakketten, zoals WoDy? Nee: daarvoor is het te beperkt. Wody doet bijvoorbeeld ook suggesties voor woorden die je fout schrijft. Maar voor wie weinig of geen geld wil uitgeven aan een tekstvoorspeller of voor wie op zoek is naar een gratis woordenboek, is eType een heel handig pakket!
Er zijn nogal wat leerlingen in Nederland die, om verschillende redenen, moeite hebben met lezen en schrijven. Jonge leerlingen hebben die vaardigheid nog niet onder de knie, anderen hebben een visuele beperking, er zijn leerlingen met dyslexie en er zijn natuurlijk ook leerlingen voor wie lezen en schrijven gewoon verschrikkelijk moeilijk is. Gelukkig is er soft- en hardware op de markt die het mogelijk maakt om digitale teksten voor te laten lezen en/of om gesproken tekst om te laten zetten in geschreven tekst. Deze pakketten zijn overigens niet alleen handig voor wie moeilijk of niet kan lezen of schrijven: ook voor mensen die geen moeite hebben daarmee is het soms handig om tekst voor te laten lezen of in te spreken.
In de afgelopen weken heb ik me daarom door verschillende partijen laten voorlichten over wat er op de markt beschikbaar is, en – waar mogelijk – wat de voor- en nadelen zijn van de verschillende opties. Hieronder een overzicht van mijn bevindingen, met dank aan de stichting Dedicon en het Steunpunt Dyslexie (een onderdeel van 5010: ‘voor alle vragen van ouders over onderwijs’) die mij van veel informatie hebben voorzien.
De mogelijkheden Voor leerlingen die moeite hebben met lezen kan gebruik gemaakt worden van de in het onderwijs voor de meesten wel bekende daisyspeler die door personen ingesproken teksten kan voorlezen (o.a. via de firma Optelec, World Wide Vision en Lexima). Een alternatief voor de daisyspeler is de Classmate Reader. De Classmate Reader is niet alleen een Daisy speler, maar onder meer ook een voorleesapparaat dat TXT/HTML/XML documenten voorleest met TNS (Tekst Naar Spraak). Er zijn er ook pennen waarmee je tekst op papier kunt laten voorlezen: voorleespennen (o.a. verkrijgbaar via Lexima).
Naast deze hardwareproducten is er software om teksten door de computer voor te laten lezen: voorleessoftware.
Softwarepakketten om teksten voor te laten lezen Door verschillende instanties is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van deze pakketten, o.a.:
Bekende voorleespakketten zijn (in alfabetische volgorde, met bij elk pakket één of meer links naar vergelijkende onderzoeken waarin dat pakket opgenomen is):
AMIS NL: een gratis programmapakket om daisy-boeken voor te laten lezen.
ClaroRead. Voorleessoftware voor MS toepassingen zoals Word en Explorer. Het programma maakt gebruik van Nederlandse, Engelse en Duitse Realspeak stemmen. Opgenomen in vergelijking 1, 2, 3 en 4.
Deskbot: Gratis programma dat gebruik maakt van MS Agent pakket om tekstbestanden te lezen, Word Documenten en Excel Spreadsheets. Op dit moment alleen beschikbaar voor Microsoft Windows 98/2000/XP/Vista. Opgenomen in vergelijking 1 en 4.
Dolphin Easy Tutor. Dit is feitelijk hetzelfde programma als Claro Read, maar dan in een ander jasje. Een bespreking van deze software is te vinden op de site van de firma Optelec. Opgenomen in vergelijking 4.
Kurzweil. Dit pakket biedt naast de mogelijkheid om teksten voor te laten lezen ook een tekstverwerker met ondersteuning bij het schrijven. Opgenomen in vergelijking 1 en 3.
Lees Mee!. Een programma van OWG, verkrijgbaar o.a. in een versie Nederlands, Engels, Frans en Duits. Kan teksten voorlezen nadat die in het programma geïmporteerd zijn. Opgenomen in vergelijking 1 en 4.
L2S. Relatief goedkoop programma om schermteksten (internet, Word, PDF) voor te laten lezen.
MyStudyBar: een gratis programma waarmee je o.a. teksten voor kunt laten lezen. Helaas alleen te gebruiken voor Engelstalige teksten. Zie een eerdere blogpost,
ReadPlease: hiervan is zowel een gratis versie (ReadPlease2003) beschikbaar als een betaalde versie. Voorleessoftware voor Windowsprogramma’s. Opgenomen in vergelijking 4.
Sayzme. Gratis programma om Windows teksten voor te laten lezen. Opgenomen in vergelijking 4.
Spika. Wordt geleverd op USB-stick waardoor de gebruiker het programma op elke p.c. kan gebruiken. Leest tekst voor die je aanwijst (in o.a. Internet Explorer, Word) selecteert, of zelf tikt. Ook kan Spika tekst voorlezen die je met een leespen van papier scant. Spika is ook ingebouwd in het – veel uitgebreidere - pakket Fluency TTS dat op een p.c. of op een netwerk geïnstalleerd kan worden. Opgenomen in vergelijking 4.
Sprint, Sprinto en Sprint PlusVoorleessoftware voor MS toepassingen zoals Word en Explorer. Dit pakket biedt naast de mogelijkheid om teksten voor te laten lezen ook een tekstverwerker met ondersteuning bij het schrijven. Sprinto is een versie op een USB-stick zodat je het pakket kunt gebruiken op verschillende computers. Opgenomen in vergelijking 1, 2 (Sprinto), 3 en 4.
TextAloud. Een programma om Word, PDF- en HTML-bestanden voor te laten lezen. Kan ook gebruikt worden voor het voorlezen van websiteteksten en mail. Op de website Vantekstnaarspraak (een site van de producent van de software) staan de mogelijkheden van het pakket beschreven. (met dank aan Anneke Smits voor deze tip).
TextHelp WordSmith. Is speciaal ontwikkeld voor gebruik in combinatie met de tekstverwerker Word. Biedt naast de mogelijkheid om tekst voor te laten lezen ook opties voor het schrijven van teksten door een ingebouwde spellingcontrole en synoniemenboek. Opgenomen in vergelijking 2 en 4.
Voice Reader. Afhankelijk van de versie geschikt voor gebruik in combinatie met de pakketten Word, Outlook, PowerPoint en Adobe Acrobat (home-versie) of verschillende browsers (webversie). Opgenomen in vergelijking 4.
N.B. Sommige websites hebben een ingebouwde mogelijkheid om de tekst voor te laten lezen. Vaak wordt dat gedaan met het pakket Browse Aloud. Om van deze functionaliteit gebruik te kunnen maken, moet je op je p.c. een gratis programmaatje installeren. Dat programma opent zich telkens wanneer je een website bezoekt die toegankelijk is gemaakt met Browsealoud. Dat zijn er inmiddels een heleboel, o.a. Spelletjesplein, Hyves, Wikipedia en WRTS. Binnenkort zullen deze websites ook op een mobieltje toegankelijk zijn met Browsealoud.
Software om spraak om te zetten naar tekst Mensen die moeite hebben met schrijven kunnen gebruik maken van software die spraak omzet naar tekst: spraaksoftware. Over het algemeen zijn dit vrij kostbare pakketten die nog niet altijd vlekkeloos werken. Om goed met de software te kunnen werken moet je als regel eerst een aantal teksten inspreken zodat de computer gewend raakt aan jouw stem. Een bekend pakket om spraak om te zetten naar tekst is Dragon Naturally Speaking.
Kosten Met een dyslexieverklaring kunnen bij Dedicon gesproken Daisy-schoolboeken en bestanden voor Kurzweil en Sprint (basis -en voortgezet onderwijs) besteld worden. Ook volstaat een verklaring van de school dat de leerling een leesbeperking heeft. Zowel particulieren als scholen kunnen de aangepaste schoolboeken onder voorwaarden huren voor € 4,50 per leerling/per titel/per schooljaar. Scholen in het basis- en voortgezet onderwijs die voor hun visueel beperkte leerlingen bestellen, betalen maximaal € 100,= per leerling per jaar. Zie voor meer informatie de site van Dedicon. Wil je gesproken leesboeken bestellen, dan kan je terecht bij het Loket Aangepast Lezen. Deze boeken kunnen (online, telefonisch of schriftelijk) aangevraagd worden. De boeken kunnen alleen beluisterd worden met een Daisy Speler. Het lenen van deze boeken is bij Loket Aangepast Lezen gratis; wel wordt een vrijwillige bijdrage op prijs gesteld.
Aanvullende links Tot slot nog een paar interessante links:
Paul Kavelaars heeft op de site over zijn – meervoudig gehandicapte – dochter een aantal workshops over het gebruik van verschillende voorleespakketten,
Dirk Callebaut heeft een document geschreven over verschillende hulpmiddelen die ingezet kunnen worden voor het onderwijs aan dyslectische leerlingen,
Kijkwijzers met verschillende ICT-hulpmiddelen voor onderwijs aan dyslectische leerlingen,
Dedicon, KPC-groep en en Expertisecentrum Nederlands verzorgen gezamenlijk trainingen Dyslexie onder meer over hulpmiddelen bij dyslexie.
Lexima biedt cursussen aan, zowel om te leren hoe de door hen geleverde producten gebruikt moeten worden, maar ook algemene cursussen o.a. over hoe ICT-hulpmiddelen kinderen met dyslexie kunnen helpen.
Wil je deze tekst liever als document hebben? Download het dan als .doc, .docx of als pdf-bestand.
Na een start als bibliothecaris in het onderwijs heb ik me gespecialiseerd in informatie (gedrukt of digitaal, in tekst, games, illustraties enz.) en communicatie m.b.v. ICT. Het stimuleren van actief, kritisch en bewust gebruik van media door lerenden staat centraal in mijn werk. Ik werk voor het hele onderwijsveld: vanaf basis- tot en met hoger onderwijs. Mijn meest recente activiteiten zijn: medeschrijver van het boek Slimmerkunde, initiatiefnemer en bestuurslid MediaMachtig, ontwikkelen van een serie best practices voor SURFnet, begeleiden van gamesprojecten bij de Innovatieregeling van SURFnet, ontwikkelen 23 OVC Dingen en mede-ontwikkelaar 21eDingen, ontwikkeling Creative Game Challenge.
Lees meer over wat ik doe en heb gedaan in mijn portfolio.
Hallo, ik ben Martijn en ik ben 23 jaar. Ik ben de zoon van Margreet van den Berg en ben daarom de jongere kant van het weblog. Ik begon toen ik bij het weblog kwam met het schrijven van reviews, maar in de tijd dat ik blog, heeft zich een wereld voor mij geopenbaard. Ik ben hier dan ook mee aan de slag gegaan, en ik ben dankbaar voor alle kansen die ik heb gekregen om hier een bijdrage aan te leveren. Tegenwoordig laat ik het gamen een beetje links liggen, en schrijf ik vooral over onderwijs en wat ik daarin zie. Mijn toekomst zit niet hierin, daarvoor zouden mijn ambities te hoog liggen (I can't change the world ;-) ), maar tot die tijd hoop ik een interessante bijdrage te leveren aan dit weblog.
N.B. In verband met zijn studie heeft Martijn zijn bijdrage aan dit blog (voorlopig) opgeschort.
Een maandje geleden schreef ik een blogpost over het voor laten lezen van schermteksten. In het kader daarvan heb ik met verschillende leveranciers van software contact gehad. Eén van die leveranciers was Lexima. Lexima levert heel veel hulpmiddelen voor mensen met dyslexie. Daarin zijn ze natuurlijk niet uniek: er zijn meer aanbieders van hulpmiddelen alhoewel er weinig zijn met zo'n uitgebreid aanbod als zij. Maar Lexima is ook een betrokken leverancier, bleek in dat gesprek. Ze gaven me niet alleen uitgebreid antwoord op mijn vragen. Toen ik met ze sprak over Wikikids, de online encyclopedie waaraan elke leerling een bijdrage kan leveren, boden ze spontaan aan om die te voorzien van Browse Aloud, software waarmee je de tekst kunt laten voorlezen. Gratis, omdat ze het van belang vinden dat dit soort websites toegankelijk zijn voor iedereen en omdat Wikikids een initiatief is dat draait op vrijwilligerswerk.
