Posts weergeven met het label leermaterialen. Alle posts weergeven
Posts weergeven met het label leermaterialen. Alle posts weergeven

maandag 20 juni 2011

Lessen om leerlingen mediawijs te maken

foto van leerlingen die op de openbare weg aan het filmen zijnDoor verschillende mensen werd ik gewezen op het feit dat in Wikiwijs materiaal te vinden is van het project "Mediawijsheid, een vak apart!" van Thorbecke Scholengemeenschap in Zwolle. Het is prachtig materiaal waarover ik hier graag meer vertel.

De Thorbecke Scholengemeenschap heeft in 2006/2007 ervoor gekozen om zich te profileren ten opzichte van andere scholen in de regio Zwolle o.a. door meer aandacht te besteden aan media. Dat hebben ze gedaan door een aparte leerlijn in te richten: moderne media. Leerlingen uit de onderbouw kunnen kiezen voor het profiel 'moderne media'. Er zijn overigens ook andere profielen waarvoor gekozen kan worden: sport, wetenschapsoriëntatie en technasium. Leerlingen die hebben gekozen voor het profiel moderne media houden zich gedurende 3 jaar 5 lesuren per week bezig met media.

De vragen die in de leerlijn aan de orde komen zijn:
  • Van wie komt de boodschap? (productie)
  • Hoe is het gemaakt? (technologie),
  • Voor wie is het beeld gemaakt? (publiek),
  • Wat is de boodschap? (beeldtaal),
  • Wat is het doel van de boodschap? (categorie).
De leerlingen gaan praktisch aan de slag met media, maar ook reflectie is een belangrijk onderdeel van de leerlijn. Ook wordt aandacht besteed aan economie, bijvoorbeeld door het maken van een ondernemingsplan.

Overigens is het aanbieden van mediawijsheid als apart vak niet nieuw: al in 2006 schreef ik een aantal malen (o.a. hier en hier) over de Katholieke Scholengemeenschap in Etten-Leur die als cultuurprofielschool er ook voor heeft gekozen media-educatie als apart vak aan te bieden. Op de Thorbecke Scholengemeenschap wordt dat gedaan in de onderbouw; de KSE biedt het vak aan in de bovenbouw H/V.

Voor het praktische werken met media is een speciaal lab ingericht met o.a. een regie- en vergaderruimte, een montageruimte, een kleedkamer annex geluidscabine voor het inspreken van presentatieteksten en een opslagruimte voor opnameapparatuur: Studio 13. Voor het volgen van de leerlijn moderne media wordt aan de ouders een extra bijdrage gevraagd van € 175,00 per jaar (dus totaal € 525,00 voor de hele leerlijn).

Voor het project "Mediawijsheid, een vak apart!" heeft de Thorbecke Scholengemeenschap ontwikkeld:
  1. een plan van aanpak voor de implementatie van mediawijsheid als apart vak in het curriculum,
  2. een overzicht van eindtermen, passend binnen de kerndoelen vo, die in het vak Mediawijsheid gerealiseerd zouden moeten worden,
  3. een concrete uitwerking van het vak Mediawijsheid. De in deze uitwerking genoemde lessen zijn goeddeels ook beschikbaar (al dan niet na een inlog via Entree):
De documenten genoemd bij 1, 2 en 3 zijn m.i. voor alle scholen belangrijke input kunnen geven bij het nadenken over hoe je mediawijsheid kunt vormgeven in het onderwijs, ook al zijn ze vooral bedoeld voor scholen die mediawijsheid als apart vak willen neerzetten. Het lesmateriaal dat online is gezet is in ieder geval bruikbaar voor iedereen die aandacht wil besteden aan mediawijsheid: als apart vak of geïntegreerd in de andere vakken.

Totaal is er voor ruim 210 lesuren aan materiaal te vinden, variërend van lessen over soaps tot lessen over documentaires, van een les over het maken van animaties tot praktische tips voor het maken van goede foto's, en van lessen over cyberpesten tot lessen over online identity. Prachtig materiaal allemaal, met handige handleidingen en tips. De praktische opdrachten kunnen heel goed gecombineerd worden met een opdracht voor een ander vak. Zo kan je leerlingen voor de beeldende vakken foto's laten maken over kunst in hun woonomgeving, voor natuurkunde een animatie over een natuurkundige wet, voor geschiedenis een documentaire over de historie van een gebouw of voor aardrijkskunde een soap over de aanleg van de NoordZuidlijn, de HSL-Oost of de Betuweroute.

Ik ben erg blij met alle inzichten en materialen van de Thorbecke Scholengemeenschap die ze via Wikiwijs met ons delen. Met gebruikmaking van dit materiaal maak je het jezelf gemakkelijker om een visie te ontwikkelen, keuzes te maken waar je je als school op het gebied van mediawijsheid verantwoordelijkheid wil nemen en waarvoor niet, hoe een leerlijn kan samenstellen op het gebied van mediawijsheid en welke materialen je daarvoor kan gebruiken. Daardoor kan je jezelf heel wat werk besparen!
Ik mis in de documentatie van de Thorbecke scholengemeenschap nog drie dingen.

Allereerst zou ik graag willen weten hoe mediawijsheid aan de orde komt bij leerlingen die gekozen hebben voor één van de andere profielen. Ik kan me niet voorstellen dat op een school waar - voor een deel van de leerlingen - media zo'n belangrijke rol spelen, dat onderwerp niet aan de orde komt in het curriculum van de andere profielen. Hoe pakken ze dat op bij Thorbecke?

Een ander ding waar ik graag meer over zou willen weten is hoe de activiteiten van de leerlingen beoordeeld worden? Worden ze zowel beoordeeld op kennis als vaardigheden en op attitude? En wordt ook echt gekeken naar de 'wijsheid' die leerlingen hebben opgedaan, met name de mate waarin de leerlingen werkelijk kunnen reflecteren op hun eigen of andermans mediagebruik?

Tot slot ben ik benieuwd hoe datgene wat geleerd wordt in de leerlijn mediawijsheid wordt toegepast in de andere vakken. Want dat die transfer niet vanzelfsprekend wordt gemaakt door leerlingen is bekend. We kennen allemaal de leerling die bij Duits zegt niet te weten wat een meewerkend voorwerp is terwijl dat begrip in het uur daarvoor bij het vak Nederlands besproken is, of de leerling die je met vragende ogen je aanstaart als hij bij economie een formule moet toepassen die behandeld is bij wiskunde. Voor mediawijsheid geldt hetzelfde: als wat je leert in het vak mediawijsheid vervolgens niet toegepast wordt in de andere vakken, is de kans groot dat de kennis geïsoleerd blijft waardoor die niet niet optimaal benut wordt en na verloop van tijd wegzakt. Ik hoop dat de Thorbecke Scholengemeenschap ook op dat gebied hun kennis met ons wil delen, want dat ze zich daarvan bewust zijn en hun best doen om de leerling die transfer te laten maken, daar twijfel ik niet aan!

Afbeelding van
dfarrell07, gepubliceerd onder CC-by-sa.

woensdag 18 mei 2011

Animaties voor de les

logo ExplaniaWie leerstof uit wil leggen doet er goed aan dat op verschillende manieren te doen. Hoe meer manieren je gebruikt om iets uit te leggen, des te groter de kans dat de leerlingen de stof begrijpen en dat het blijft hangen. Gerard Westhoff, emeritus hoogleraar didactiek moderne vreemde talen, vergeleek het leerproces eens met een flipperkast: hoe vaker het balletje ergens tegenaan rolt, des te hoger de score.

Gisteren heb ik een aantal sites genoemd waar videomateriaal te vinden is dat je kunt gebruiken in je les. Animaties zijn in feite getekende filmpjes. Je ziet steeds vaker dat ingewikkelde zaken worden uitgelegd met animaties. Ik vind zelf de animaties van Common Craft over allerlei web 2.0 tools erg verhelderend. Van veel van die animaties vind je op de site Dotsub een vertaling.

Een serie gratis te gebruiken en voor het onderwijs zeer bruikbare animaties vind je op Explania: een Vlaams bedrijf dat heel hard aan de weg timmert met hun animaties. Hier vind je o.a. animaties over software (veel over de Officepakketten van Microsoft) en over hardware en netwerken. Animaties over fotografie vind je terug in de categorie Hobby. Ook in de categorie technologie vind je handige animaties voor je les.

Leuk om in de les te laten zien (met een beamer of een digibord) en/of om in de ELO te zetten zodat leerlingen het thuis (nog eens) kunnen bekijken!

N.B. Het woord 'animatie' wordt ook nog wel eens gebruikt voor een simulatie: een animatie waarbij je zelf kunt ingrijpen in het verloop van de animatie (zoals bijv. van Walter Fendt, voor natuurkunde). Wat de juiste benaming is voor het een en ander vind ik niet interessant maar duidelijk zal zijn dat dit leidt tot een andere manier van leren, dan alleen kijken naar een (getekende) film. Gebruik ze dus rustig naast elkaar: laat dat balletje maar rollen in de flipperkast!


Hoe werkt het hart? - Explania

dinsdag 17 mei 2011

Filmpjes in de les

afbeelding van een oude filmprojectorZoals beloofd vandaag aandacht voor het zoeken van filmpjes die je kunt gebruiken in je les. Waar kan je ze vinden en hoe kan je ze gebruiken?

De meest bekende site om filmpjes te vinden is natuurlijk YouTube. Een prachtige site met heel veel mooi materiaal. Denk niet dat er alleen maar grappige filmpjes op staan: er is voor het onderwijs heel veel interessant materiaal te vinden. Zoek maar eens op woorden als 'grammatica', 'natuurkunde' of 'WOII': dat levert veel bruikbare filmpjes op. Wil je niet het hele filmpje gebruiken maar alleen een fragment, dan kan je o.a. gebruik maken van TubeChop.

Een andere mogelijkheid die YouTube biedt is het volgen van mensen of (onderwijsorganisaties) die filmpjes uploaden in een eigen kanaal. Er zijn verschillende universiteiten en hogescholen die een eigen YouTube kanaal hebben (bijv. de OU, de RUG, TUDelft en pabo Edith Stein), de omroep heeft verschillende kanalen (bijv. Schooltv-weekjournaal en Hoezo Radio) maar ook de Onderwijsinspectie, Scholierentv met filmpjes over allerlei beroepen, Werelddocent met informatie over wereldburgerschap en van Uitlegklas, een kanaal met filmpjes over wiskunde. Het loont de moeite om eens een avondje rond te kijken op YouTube, een account aan te maken en je dan te abonneren op relevante kanalen en de filmpjes die je leuk vindt op te slaan als favorieten.

Maar YouTube is natuurlijk niet de enige site met filmmateriaal: er zijn er veel meer. Wil je snel een groot aantal sites met filmmateriaal doorzoeken, dan is de zoekmachine Dik.nl een aanrader. Daarmee doorzoek je in één keer maar liefst meer dan 30 bronnen.

Er zijn sites die gespecialiseerd zijn in instructiefilmpjes, bijv. eHow, Wonderhowto en het Nederlandstalige Hoe moet dat dan. Ook op de site van Technopolis en van Willem Wever vind je een heleboel filmpjes waarin uitleg wordt gegeven over allerlei onderwerpen. Op de YURLpagina 'Bekijk het maar' vind je nog veel meer instructiefilmpjes over allerlei verschillende onderwerpen. Een mooi overzicht van filmpjes over technische onderwerpen vind je op de site Kinderpleinen.

Er is binnen YouTube een categorie gecreëerd waarin video's voor het onderwijs worden verzameld: YouTube-Edu. Een soortgelijke site is TeacherTube. Hier vind je niet alleen video's, maar ook lesbrieven, werkbladen en presentaties. Helaas Engelstalig, dus niet voor iedereen toegankelijk, maar wel erg de moeite waard is de Khan Academy, met videolessen over o.a. wiskunde, natuurkunde, scheikunde, biologie en economie. Wil je nog meer materiaal dat speciaal gemaakt is voor het onderwijs, dan is het de moeite waard om te zoeken naar screencasts, bijv. over Engelse grammatica op YouTube, Screenr (via Google) of Screencast-O-Matic.

Er zijn ook gratis toegankelijke, Nederlandse verzamelingen speciaal voor het onderwijs, bijv.:
  • Teleblik (toegankelijk voor scholen via een - gratis- Entree-account,
  • Academia (toegankelijk voor het hoger onderwijs),
  • Schooltvbeeldbank. Als je daar een clip vindt met daarachter 'plus', dan is er bij die clip speciaal lesmateriaal gemaakt: een werkblad, een quiz of links naar relevante sites.
De omroepen hebben veel materiaal dat net speciaal voor het onderwijs is, maar wel erg de moeite waard, bijv.
Ter afsluiting van dit overzicht nog de tip om een kijkje te nemen op Leraar24: videomateriaal (met aanvullende informatie) voor leraren die meer willen weten over de onderwijspraktijk.

Afbeelding van markrabo, gepbuliceerd onder CC-by-nc-sa.

maandag 16 mei 2011

Beeldmateriaal voor in je les

afbeelding van een geïllustreerd (Arabisch) boekBijna elke leraar doet het wel eens: zijn eigen lesmateriaal maken. Leuk, want je kunt het afstemmen op de actualiteit, wat je zelf boeiend vindt en natuurlijk de mogelijkheden en interesses van je leerlingen. Lastig ook want waar een uitgever van lesmateriaal contacten heeft met allerlei vormgevingsbureaus, tekenaars, fotografen en andere 'beeldmakers', moet jij het doen met de beeldmaterialen die - gratis - voorhanden zijn. Meestal zal je daarvoor op internet op zoek gaan naar bruikbare beelden. Maar die mogen, zoals we allemaal inmiddels wel weten, lang niet altijd gebruikt worden voor lesmateriaal. In deze blogpost daarom aandacht voor het zoeken naar statisch beeldmateriaal voor lessen. In een volgende blogpost ga ik in op het zoeken naar dynamisch beeldmateriaal: films.

Als je op zoek bent naar statisch beeldmateriaal voor je les, dan doe je er goed aan te zoeken naar materiaal dat gepubliceerd is onder een Creative Commons licentie. Dat is materiaal dat je vrij mag gebruiken (soms alleen voor niet-commerciële doeleinden), mits je de naam van de maker erbij vermeld. Afbeeldingen die gepubliceerd zijn onder een Creative Commons licentie kan je o.a. vinden via:
  • Google Afbeeldingen Advanced Search (allerlei beeldmateriaal: tekeningen, foto's, cartoons enz.. Kies bij 'Gebruiksrechten' voor 'gelabeld voor hergebruik'). Sinds vorige week biedt Google een nieuwe optie hierbij: nadat je gezocht hebt, kan je het materiaal laten sorteren op onderwerp. Google zet dan de afbeeldingen die passen in een bepaalde context bij elkaar. Zoek je bijvoorbeeld op de term 'hart' en laat je dat door Google sorteren op onderwerp, dan wordt het gesorteerd in o.a. de categorieën hart mens, menselijk hart, zwart hart, hart liefde, rood hart, hart tekening enz.
  • Yahoo advanced Search (evenals bij Google alle soorten statisch beeldmateriaal)
  • Flickr Advanced Search (fotomateriaal. Kies bij '©/Creative Commons' voor 'Only search within Creative Commons-licensed content'),
  • Zoek naar beeldmateriaal op de Wikipedia's uit alle landen met de Wikimediacommons zoekmachine. Ook dit materiaal mag vrij gebruikt worden, meestal met als voorwaarde dat de naam van de maker vermeld wordt.
  • Everystockphoto: een zoekmachine voor vrij te gebruiken fotomateriaal, o.a. te vinden op Flickr. Handig van deze site is dat bij iedere afbeelding duidelijk wordt vermeld wat de licentie is,
  • Morgue File: een verzameling foto's van creatieven voor creatieven. Dat betekent dat bij de meeste foto's het accent ligt op de kunstzinnige waarde en minder op educatieve mogelijkheden of nieuwswaarde. Maar dat betekent zeker niet dat er niets bruikbaars tussen zit!
  • Pics4Learning, een collectie foto's die in het onderwijs gebruikt kunnen worden,
  • In de Open Clip Art library en in Clip Art ETC vind je vrij te gebruiken tekeningen,
  • Het UK Centre for BioScience heeft een verzameling van afbeeldingen die vrij gebruikt kunnen worden voor onderwijskundige doeleinden. De collectie kan o.a. doorzocht worden op trefwoord en op onderwerp,
  • Digital Saskatchewan heeft bijna 9000 foto's die geschikt zijn voor het onderwijs,
  • De foto's op de sites Picapp en Ga Het Na (van het Nationaal Archief) kan je niet (gratis) downloaden, maar je krijgt er wel een link waarmee je ze in je leermaterialen kan embedden. Het nadeel daarvan is natuurlijk dat als de foto weggehaald wordt van de site, die ook verdwijnt uit de les die je hebt gemaakt. Maar die kans is niet zo heel groot en de collecties zijn te mooi om er geen gebruik van te maken.
Wil je nog meer portals met vrij te gebruiken beeldmateriaal? Kijk dan eens op de wiki Copyright friendly Images, Wikimedia Free Image Resources of Pepermunt.net.

Tot slot een aantal tips.
  • Bedenk tevoren wat voor materiaal je wilt hebben. Zou een particulier een foto gemaakt kunnen hebben van het onderwerp? Dan is het handig om te zoeken bij Flickr. Maar als je een tekening wilt hebben van het menselijk lichaam, dan kan je beter http://www.blogger.com/img/blank.gifterecht bij de Advanced Search van een zoekmachine zoals Google of Yahoo.
  • Als je op zoek bent naar beeldmateriaal dat ook in andere landen gebruikt wordt in de les (bijv. afbeeldingen van het menselijk lichaam, afbeeldingen van apparaten, historische afbeeldingen) zoek dan niet alleen met Nederlandse zoektermen, maar gebruik ook Engelse, Franse of Duitse zoektermen.
  • Vergeet niet de naam van de maker te vermelden bij de afbeeldingen. Als regel is dat verplicht maar het is voor de makers natuurlijk ook leuk om hun naam genoemd te zien en misschien ook een stimulans voor hen om nog meer van hun materialen onder een Creative Commons licentie ter beschikking te stellen van anderen.
  • Wil je foto's delen met anderen of bewerken (verkleinen, een uitsnede maken, iets toevoegen of weghalen) en weet je niet hoe dat moet? Op Pepermunt.net vind je waar en hoe je dat kunt doen. Een erg handige site!
Tot slot: als je wilt dat ook mensen met een visuele beperking je les goed kunnen bekijken, dan is het slim om een afbeelding te voorzien van een z.g. 'alt-tag': een tekst die je te zien krijgt wanneer je met je muis over het plaatje beweegt. Daarmee maak je niet alleen je materialen beter toegankelijk voor mensen met een functionele beperking: het materiaal wordt ook beter vindbaar en de gebruikersvriendelijkheid beter. Digitale toegankelijkheid is nu al een verplichting in het middelbaar en hoger beroepsonderwijs en in het universitair onderwijs. Laten we niet wachten tot dat ook verplicht wordt in de andere sectoren, maar er nu alvast mee aan de slag gaan!

Veel succes!

Afbeelding van docman, gepubliceerd onder CC-by.

maandag 18 april 2011

Kijk in je brein

Veel docenten en leerlingen denken dat intelligentie een vaste entiteit is: een onveranderlijke eigenschap. Je bent intelligent of niet en daar valt niets aan te veranderen. Wie voor een dubbeltje geboren is, wordt nooit een kwartje. Deze entiteitstheorie is echter nog nooit bewezen. Wel is uit onderzoek van Carol Dweck gebleken dat deze theorie bij zijn aanhangers leidt tot slechtere prestaties. Wie daarentegen de overtuiging heeft dat intelligentie vormbaar is en dat het mogelijk is om je eigen intellectuele capaciteiten - met de nodige inspanning en hulp - kan vergroten, is gemotiveerd om zich in te spannen om tot hogere prestaties te komen, wat uiteindelijk ook leidt tot een beter leerresultaat.

Om leerlingen te motiveren door ze het vertrouwen te geven dat ze zich kunnen ontwikkelen heeft Carol Dweck speciale cursussen ontwikkeld. Die zijn helaas in het Engels, dus voor ons onderwijs lang niet overal bruikbaar, maar gelukkig is er ook heel mooi Nederlandstalig materiaal waarin je leert over de werking van je brein.

Zo is onlangs door de Universiteit Leiden de site Kijk in je Brein gelanceerd. Daarop wordt op een interactieve manier informatie aangeboden over de werking van het brein. Er zijn ook een paar leuke proefjes en spelletjes te vinden waarmee leerlingen praktisch aan de slag kunnen gaan. Voor docenten zijn er lesmodules voor het basisonderwijs, voor het VMBO, voor de onderbouw HAVO/VWO en voor de bovenbouw HAVO/VWO. Bij elke lesmodule hoort een uitprintbare lesbrief voor de leerlingen.

Wil je liever op pad met je leerlingen, dan kan ik je een bezoek aanbevelen aan het Breinlab van NEMO. Docenten die benieuwd zijn welke factoren het succes bepalen van een schoolloopbaan, wil ik wijzen op een onderzoek van het onderzoeksinstituut LEARN! van de Vrije Universiteit en het Centrum Brein & Leren.

Het zal vast nog een hele tijd gaan duren voordat we snappen hoe we leren en hoe we dat leren kunnen optimaliseren, maar in de tussentijd kan het geen kwaad (en vind ik het persoonlijk fascinerend) om te lezen over hoe het brein werkt.

dinsdag 14 september 2010

Autumn school over open leermaterialen

afbeelding: college volgen in de treinVoor iedereen die werkt in het hoger onderwijs: van 6 tot 8 oktober organiseert SURF-academy een Autumn school over open leermaterialen. Ik vind het open aanbieden van de leermaterialen van onderwijsinstellingen een boeiende ontwikkeling, waarmee onderwijs onder handbereik van iedereen komt. Ik kijk zelf nogal eens op iTunesU of er interessante colleges zijn. Even downloaden op mijn telefoon om me bij de volgende treinreis weer helemaal vol te gieten met de kennis en inzichten van menig bekende spreker. Als ik niet snap wat er verteld wordt, kijk ik of er nog andere colleges zijn over dat onderwerp. Met wat speurwerk kan je zo een aardig studieprogramma volgen. Als rechtgeaarde Hollander geniet ik daarvan: helemaal gratis!

Voor de onderwijsinstellingen is het ook niet verkeerd: door het online zetten van hun lesmaterialen bereiken ze een veel groter publiek. Als ik weer een studie zou oppakken, heb ik inmiddels een aardig beeld waar ik dat zou willen doen. Ook voor de docenten is het niet slecht: het is een mooie p.r. van hun kennis waar ze geen extra energie in hoeven te steken.

Ook in Nederland komen er steeds meer vrij toegankelijke leermaterialen. De TU-Delft en de Open Universiteit bieden colleges aan via iTunesU, de Universiteit van Tilburg heeft een groot aantal interviews met docenten, onderzoekers en hoogleraren online gezet bij YouTube-Edu, en heel veel hogescholen en universiteiten delen leermaterialen via de HBO Kennisbank. Op dit moment kan iedere instelling die dat wil zijn leermaterialen delen: tekstbestanden, videobestanden en combinaties van beide.

Ik kan iedereen de school over open leermaterialen aanbevelen. Het programma staat online en je kunt je aanmelden via de site.

Afbeelding van Drift Words, gepubliceerd onder CC-by-nc-sa.